بررسی قابلیت و کاربرد خدمات اکوسیستمی به عنوان شاخص های اکولوژیکی در مدل DPSIR (مطالعه نمونه: تالاب چغاخور)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای رشته آمایش محیط زیست ، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 استادیار گروه برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست ، دانشگاه تهران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی، مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشگاه تهران

چکیده

مفهوم خدمات اکوسیستمی، جاذبه ی بالا و رو به رشدی را برای دانشمندان محیط زیستی، مدیران و تصمیم گیران به وجود آورده است. به تازگی، رشد اطلاعات کاربردی خدمات اکوسیستمی به دلیل انتقال مفهوم پویایی سیستم ها، به وفور مشاهده می شود. در واقع، روند توالی نگرش به ارزیابی سرزمین نیز گرایش به استفاده از این مفهوم بین رشته ای دارد که مبانی علمی اکولوژیک مدیریت را با اقتصاد و سیاست گذاری نزد متولیان نزدیک کرده است. اکوسیستم های تالابی با خدماتی مانند: استفاده های تفریحی، تنظیم آب وهوا، پرورش ماهی و ذخیره آب، به جوامع انسانی فواید فراوانی می رسانند. سلامت این اکوسیستم های ارزشمند به شدت با فشارهای محیط زیستی ناشی از فعالیت های انسانی، مورد تهدید قرار گرفته است. به ویژه، در کشورهای در حال  توسعه که حفاظت از اکوسیستم های تالابی برای شهروندان و سیاست گذاران به طور گسترده، مهم شناخته نشده است. هدف از این تحقیق، بررسی قابلیت و به کارگیری خدمات اکوسیستمی در مدل تجزیه وتحلیلی نیرومحرکه، فشار، وضعیت، اثر و پاسخ به عنوان شاخص های اکولوژیکی است. به منظور مطالعات ارزیابی وضعیت محیط زیست  با توجه به توانایی این مدل در مقیاس های مختلف، محیط زیست  تالاب چغاخور در مقیاس کلان بررسی شده است. نتایج نشان داد که نیرومحرکه های شناسایی  شده در محدوده مطالعه (توسعه کشاورزی، فعالیت های معدنی، رشد سکونت گاه ها و گردشگری، رشد جمعیت با اثر تجمعی و بیش از همه افزایش نیاز آبی در عین خشک سالی)، بر محیط زیست  فشارهایی وارد کرده که از طریق تغییرات و نوسانات ساختاری بر تالاب پدیدار شده است. به دنبال این امر عملکردهای طبیعی که به ساختار وابسته هستند، دچار تغییرات و درنهایت سبب کاهش یا از دست دادن خدمات اکوسیستمی محیط زیست  تالاب و سرزمین محل استقرار آن همچون تولیدی، تنظیمی، پشتیبانی و فرهنگی می شوند. بنابراین، در این تحقیق نشان داده شد که خدمات اکوسیستمی تالاب به عنوان شاخص هایی که به طور مستقیم ناشی از عملکرد و ساختار هستند، از این طریق ملموس تر و جامع تر قابل  درک می باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigate the Potential and Application of Ecosystem Services as Ecological Indicators in the DPSIR Model (Case Study: Choghakhor Wetland)

نویسندگان [English]

  • fatemeh jahani 1
  • bahram malekmohammade 2
  • lobat zebardast 2
  • fatemeh adele 3
چکیده [English]

The concept of ecosystem goods and services has gained an enormous and steadily rising attractiveness for environmental scientists, managers and decision makers. Transferring concept of systems dynamics, a growthof applied information on ecosystem services could be observed. Actually the sequencing approach trends to land use assessment using this interdisciplinary concept, it has closely approached scientific foundations of ecology with economics and policy management to stakeholders. Wetland ecosystems furnish human societies with services such as recreational uses, climate regulation, fisheries, and water for crop production. However, the health of these valuable ecosystems is threatened with environmental pressures by human activities especially in developing countries in which the protection of wetland ecosystems is not widely acknowledged to be important by both citizens and decision-makers. Driver, Pressure, State, Impact and Response (DPSIR) conceptual framework is used for organizing information of environment and the relationship between human activity and possible changes in the environment. The aim of this study was to evaluate the capabilities and application of ecosystem services as environmental indicators in DPSIR model. In order to study state environmental assessment as regard to the ability model for different scales, the ecosystems of Choghakhor Wetland in large scale was investigated. The results show that the identified drivers (agriculture, water demand, settlements and tourism growth, population growth, drought and mining activities) within the study area are imposed the pressures to environment, leading to structural changes. Consequently, the natural functions which are dependent to the structure will be changed, and the environmental ecosystem services, such as provision, regulation, support and culture may decrease or to be lost.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ecosystem services
  • DPSIR Model
  • Ecological indicators
  • Choghakhor wetland