انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 Prioritization and Interpretive Structural Modeling of Iran's National Land- Use Planning Criteria اولویت‌بندی و مدل‌سازی ساختاری- تفسیری ضوابط ملی آمایش ایران 3 23 246792 10.22034/eiap.2025.246792 FA عبدالرسول سلمان ماهینی استاد گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، ایران. ایمان ُسعیدی استادیار گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده منابع‌طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران . زهره اخگری سنگ آتش دکتری علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، ایران, سیدعلی تقی زاده دیوا دکتری علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، ایران 0009-0003-7281-4724 Journal Article 2023 04 10 More than half a century after the initiation of various phases of spatial planning studies and implementation projects in Iran, this process continues to suffer from deficiencies and shortcomings. Among the main reasons for the limited success of some spatial planning projects in Iran are the extensive terms of reference, diversity and conflict in schools of thought used to derive objectives and regulations, as well as insufficient attention to the prioritization of different spatial planning criteria. The purpose of this article is to examine the obstacles and challenges facing spatial planning research projects and to propose ways to mitigate some of these problems through a model for prioritizing national spatial planning criteria. In this study; using nominal variables, temporal prioritization, and functional themes; the country's three categories of spatial planning criteria were classified into 18 general groups based on maximum similarity. Subsequently, based on expert surveys and through the Interpretive Structural Modeling (ISM) approach, Iran’s spatial planning criteria were stratified into different levels. The findings indicate that these criteria can be organized into five hierarchical levels. The first level, representing the most important spatial planning criteria that should receive priority in planning projects, includes development-oriented criteria related to various dimensions of industrial development and mining, transportation and communication networks, watershed management and desertification control projects, the development and spatial organization of universities and scientific hubs, and, ultimately, consideration of land capability in different forms of development. Accordingly, organizations can utilize either the results of this study or the methodology employed in it to prioritize the implementation of national spatial planning criteria. To enhance the effectiveness of spatial planning projects, they should focus on the key driving variables identified through the Interpretive Structural Modeling framework. با گذشت بیش از نیم قرن از آغاز دوره‌های مختلف مطالعات و اجرای طرح‌های آمایشی در ایران، این فرایند همچنان از کاستی‌ها و ناکامی‌هایی رنج می‌برد. از دلایل اصلی برخی ناکامی‌ها در طرح‌‌های آمایشی ایران می‌‌توان به شرح خدمات مفصل، اهداف و ضوابط برگرفته از مکاتب گوناگون و پراکنده و نیز فقدان توجه به اولویت‌‌ ضوابط مختلف آمایشی اشاره نمود. هدف از این مقاله بررسی موانع و مشکلات طرح‌های پژوهشی آمایشی و راه‌های کاهش برخی از این مشکلات با ارایه مدل اولویت‌‌بندی ضوابط آمایشی کشور است. در این پژوهش، ضوابط سه‌گانه‌ آمایشی کشور بر مبنای شباهت حداکثری و با استفاده از متغیرهای اسمی، اولویت‌‌بندی زمانی و موضوع عملکرد، به 18 دسته کلی تقسیم‌‌بندی شدند. سپس، بر پایه نظرسنجی از نخبگان و با استفاده از مدل ساختاری- تفسیری، ضوابط آمایشی ایران سطح‌‌بندی شدند. نتایج پژوهش حاضر حاکی از آن است که این ضوابط را می‌‌توان در 5 سطح جای داد. سطح اول که مهمترین ضوابط آمایشی سرزمین هستند و در طرح‌‌های آمایشی باید در اولویت قرار گیرند شامل ضوابط توسعه‌‌ای در ابعاد مختلف صنعتی و معدن‌‌کاوی، شبکه‌‌های ارتباطی، طرح‌‌‌‌های آبخیزداری و بیابان‌‌زدایی، توسعه و آمایش دانشگاه‌‌ها و قطب‌‌های علمی و در نهایت توجه به توان سرزمین در اشکال مختلف توسعه است. بر این اساس، سازمان‌ها می‌‌توانند براساس اولویت اجرای ضوابط آمایش ملی از نتایج پژوهش حاضر یا روش به‌کار رفته در آن استفاده نمایند و جهت افزایش عملکرد طرح‌‌های آمایشی بر متغیرهای پیش‌‌برنده قوی که در مدل ساختاری- تفسیری استخراج شده‌‌اند، تمرکز نمایند.

https://www.iraneiap.ir/article_246792_02fe982eecea0dda30ffa3657a08097b.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 Identifying the Environmental Values Hidden in the Experiential Knowledge of the Society by Listening to the Narrative of the City (Case Study: Traditional Neighborhoods of Hamedan) شناسایی ارزش‌‌های محیط‌زیستی نهفته در دانش تجربی جامعه با استفاده از شنیدنِ روایتِ شهر )مطالعه موردی: چمن‌‌های همدان( 25 41 246794 10.22034/eiap.2026.246794 FA مهرداد نهاوندچی دانشجوی دکتری برنامه‌‌ریزی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، ایران. شهرزاد فریادی دانشیار دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، ایران. 0000-0002-0583-3883 Journal Article 2025 07 27 Forgetting or ignoring the environmental values in urban development plans is one of the main roots of the decline in the quality of urban environments. With the expansion of urbanization and fundamental changes in land use, many traditional public spaces in Iranian cities, including the traditional lawns (Chamanha) of Hamedan, have disappeared or decreased their previous functions. Lawns as bio cultural spaces, connected alleys and neighborhoods which played a fundamental role in the formation of social solidarity and local identity. The present study aimed to identify the environmental and social values inherent in the Lawns and to investigate the potential of their regeneration in the spatial structure of Hamedan city. For this purpose storytelling and the narrative-based approaches were used to access the local community experiences. Accordingly, using the snowball technique, 15 semi-structured interviews were conducted with people familiar with their local culture, their stories were heard, and the corresponding social, economic, environmental, and therapeutic values functions of lawns were extracted and analyzed. The results show that Lawns, beyond mere green spaces, have multiple values that can contribute to the process of sustainable development in the form of urban regeneration policies. It was also found that soft planning methods, including storytelling, are very effective as a tool of communication planning for identifying and applying local knowledge and strengthening public participation. Research suggestions include economic revitalization through local markets, cultural revitalization through traditional rituals, and legal protection through national registration of these spaces. The methods and approaches of this research can also be used as a model for cultural-environmental sustainability in other historical cities of Iran. فراموشی یا نادیده گرفتن ارزش‌‌های ‌محیط‌زیستی محلی در طرح‌‌های توسعه شهری از ریشه‌‌های اصلی کاهش کیفیت ‌محیط‌زیست شهرها محسوب می‌شود. با گسترش شهرنشینی و تغییرات اساسی در کاربری زمین، بسیاری از فضاهای جمعی سنتی در شهرهای ایران، از جمله چمن‌های سنتی همدان، از بین رفته‌ یا کارکردهای پیشین آنها کم‌رنگ شده است. چمن‌ها ‌به‌عنوان فضاهایی زیست‌فرهنگی، پیونددهنده کوچه‌ها و محلات بودند که نقشی اساسی در شکل‌گیری همبستگی اجتماعی و هویت محلی ایفا می‌کردند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ارزش‌های محیط‌زیستی و اجتماعی نهفته در چمن‌ها و بررسی امکان بازآفرینی ‌‌آنها در ساختار فضایی شهر همدان انجام شده است. برای این منظور از رویکردهای داستان‌گویی و روایت‌محور برای دستیابی به تجربیات جامعه محلی استفاده شده است. بر این اساس با استفاده از فن گلوله‌برفی، ۱۵ مصاحبه نیمه ‌ساختاریافته با افراد آشنا با فرهنگ محلی انجام شد،‌ داستان‌های ایشان شنیده شد، ارزش‌ها وکارکردهای متناظر اجتماعی، اقتصادی، محیط‌زیستی و درمانی چمن‌ها استخراج و تحلیل شد. نتایج نشان می‌دهد که چمن‌ها، فراتر از فضاهای سبز صرف، واجد ارزش‌های متعددی هستند که می‌توانند در قالب سیاست‌های بازآفرینی شهری، به تحقق توسعه پایدار کمک کنند. همچنین مشخص شد که ‌روش‌های نرم ‌برنامه‌ریزی از جمله داستان‌گویی ‌به‌عنوان ابزاری از ‌برنامه‌ریزی ارتباطی برای شناسایی وکاربرد دانش‌‌های محلی و تقویت مشارکت‌‌های مردمی بسیار کارآمد است. پیشنهادهای پژوهش شامل احیای اقتصادی محلات از طریق بازارچه‌های محلی، احیای فرهنگی از طریق آیین‌های سنتی، و حفاظت حقوقی از طریق ثبت ملی این فضاها می‌شود. روش‌ها و رویکردهای این تحقیق می‌تواند ‌به‌عنوان الگویی برای پایداری فرهنگی- محیط‌زیستی در دیگر شهرهای تاریخی ایران نیز به کار رود.

https://www.iraneiap.ir/article_246794_819b388f6ab879ed8faaae769429b2cb.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 The Embededdness of Water with Economic, Social and Political Platforms from the Point of View of Yazdi Stakeholders حک شدگی آب با بسترهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی از نگاه ذی‌نفعان یزدی 43 63 246802 10.22034/eiap.2026.246802 FA لیلا بنیاد استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات خانواده و روانشناسی، دانشکده حضرت نرجس(س)، دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران. اکبر زارع شاه آبادی استاد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. Journal Article 2024 12 08 Water resources as one of the influential components in the environment, especially in desert cities, have always faced limitations due to the hot and dry climate and some man-made measures. The aim of the research is to show the connection of the water issue with economic, social and political issues. In traditional societies, embeddedness means the explanation of this concept, sometimes the economy in traditional societies is always defined in the context of socio-cultural relations and is not considered independent of politics, religion and culture. The research method is grounded theory and the statistical population was formed by three groups of Experts - managers, academic experts and experts and employers in the industry-agriculture sector. Sampling in this research is multi-purpose and the sample size is provided through theoretical saturation, which was collected using semi-structured in-depth interview technique with 28 of them, and then with open, central and selective coding of data. The findings of the research showed that the water issue in Yazd is intertwined with the social, cultural-structural, economic and political contexts and governance. We remind you that the consequences of this problem have been the lack of attention to the preservation of water resources, the neglect of scientific methods and academic research, the use of ineffective methods and methods, and the emergence of dissatisfaction and social unrest. منابع آب به‌عنوان یکی از مولفه‌های تاثیرگذار در محیط‌زیست‌ به‌ویژه در شهرهای کویری به واسطه اقلیم گرم‌وخشک و برخی اقدامات انسان‌ساز همواره با محدودیت‌هایی مواجهه بوده است. هدف پژوهش این است که ‌حک‌شدگی‌ مسالۀ آب را با مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نشان دهد. در جوامع سنتی حک‌شدگی بر تشریح این مفهوم دلالت دارد که اقتصاد در جوامع سنتی همواره در بستر مناسبات اجتماعی- فرهنگی تعریف شده و مستقل از سیاست، مذهب و فرهنگ در نظر گرفته نشده است. روش پژوهش گراندد تئوری بوده و جامعه آماری را سه گروه از کارشناسان- مدیران، خبرگان و صاحب‌نظران دانشگاهی و کارفرمایان بخش صنعت- کشاورزی تشکیل دادند نمونه‌گیری‌ در این پژوهش هدفمند چندگانه بوده و حجم نمونه از طریق اشباع نظری تامین شده است که با استفاده از تکنیک مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته با 28 نفر از آنها داده‌های‌ پژوهش جمع‌آوری شد و سپس با کدگذاری باز، محوری و انتخابی داده‌ها تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که مسالۀ آب در یزد با بسترهای اجتماعی، فرهنگی- ساختاری اقتصادی و سیاسی و حکمرانی در هم تنیده‌اند که از این مسئله ما به‌عنوان ‌حک‌شدگی‌ آب؛ یاد می‌‌کنیم‌ که از پیامدهای این مسئله عدم توجه به حفظ منابع آب، بی‌توجهی به روش‌های علمی و پژوهش‌های دانشگاهی، به‌کارگیری‌ روش‌ها و شیوه‌های ناکار آمد و بروز نارضایتی و ناآرامی‌های اجتماعی بوده است.

https://www.iraneiap.ir/article_246802_fa60e5fba4acc59f269b455b05112beb.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 Developing the Energy Performance Label for Office Buildings in Iran (Case Study: Tehran Municipality) ارتقا برچسب انرژی در ساختمان‌های اداری در ایران (مطالعه موردی: شهرداری تهران) 65 81 246803 10.22034/eiap.2026.246803 FA زهره حسامی دکترا محیط‌زیست، مهندسی محیط‌زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران. معصومه ملایی دکترا محیط‌زیست، آلودگی‌های محیط‌زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران. Journal Article 2025 03 06 In this article, the consumption performance of 496 buildings owned by Tehran Municipality in the areas of water, electricity, and gas has been examined in order to determine the per capita changes in energy and water consumption compared to the previous year. The consumption amount was collected based on the consumption bill information during 1402 and 1401 and finally the energy labels of buildings in each region were calculated based on the 14254 standard. Of the total 496 buildings examined in 1402, 97 buildings were assigned energy label C, 94 buildings were assigned energy label D, 92 buildings were assigned energy label E, 103 buildings were assigned energy label F, 61 buildings were assigned energy label G, and 49 buildings were not assigned energy label, while in 1401, 45 buildings were assigned energy label D, 131 buildings were assigned energy label E, 144 buildings were assigned energy label F, 134 buildings were assigned energy label G, and 42 buildings were not assigned energy label. The executive measures and plans that have been implemented include equipping 226 buildings with an intelligent heating control system, 32 buildings with an intelligent cooling control system, and 21 buildings with a radio control system for fan terminals, and 400 buildings with a technical inspection certificate for the engine room, conducting a detailed energy audit of 253 buildings, and taking steps to implement a green management system in 48 municipal buildings in 22 regions. These technical measures have led to a reduction of 10,313,992 kWh in energy consumption in 1402, which has resulted in a reduction of 7,838 tons of CO2 and a cost reduction equivalent to 8,013,971,784 Tomeans for the Tehran Municipality. در مقاله حاضر عملکرد مصرفی 496 ساختمان تحت تملک شهرداری تهران در حوزه آب، برق و گاز به منظور تعیین تغییرات سرانه مصارف و انرژی و آب با سال قبل مورد بررسی قرار گرفته است. میزان مصارف بر اساس اطلاعات قبوض مصرفی طی سال 1402 جمع آوری شد و در نهایت بر اساس استاندارد 14254 برچسب انرژی ساختمان‌های هر منطقه محاسبه شد. از مجموع 496 ساختمان مورد بررسی در سال 1402 به 97 ساختمان برچسب انرژی C، 94 ساختمان بر چسب انرژی D، 92 ساختمان بر چسب انرژی E، 103 ساختمان بر چسب انرژی F، 61 ساختمان برچسب انرژی G تعلق گرفته است و به 49 ساختمان برچسب انرژی تعلق نگرفته است در حالی که در سال 1401 به 45 ساختمان بر چسب انرژی D، 131 ساختمان بر چسب انرژی E، 144 ساختمان بر چسب انرژی F، 134 ساختمان برچسب انرژی G تعلق گرفته است و به 42 ساختمان برچسب انرژی تعلق نگرفته است. اقدامات اجرایی و طرح‌‌هایی که اجرا شده است، می‌توان به تجهیز 226 ساختمان به سیستم کنترل هوشمند گرمایشی، 32 ساختمان به سیستم کنترل هوشمند سرمایشی و 21 ساختمان به سیستم کنترل رادیویی پایانه‌های دمنده‌دار و 400 ساختمان دارای گواهی معاینه فنی موتورخانه، انجام ممیزی تفصیلی انرژی 253 ساختمان و اقدام در راستای پیاده‌سازی نظام مدیریت سبز در 48 ساختمان شهرداری مناطق 22 گانه است. این اقدامات فنی منجر به کاهش 10.313.992 کیلووات ساعت کاهش در مصرف انرژی در سال 1402 گردیده که دستاورد آن کاهش 7838 تن گاز CO2 و کاهش هزینه ای معادل 8.013.971.784 تومان برای شهرداری تهران بوده است.

https://www.iraneiap.ir/article_246803_50d2dfeca8b44829437a670883a04395.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 Environmental Impact Assessment of the Lack of Urban Self- Sufficiency in Yazd Based on a System Dynamics Approach ارزیابی اثرات محیط‌‌زیستی عدم خودکفایی منطقه‌‌های شهری یزد با رویکرد پویایی سیستم 83 99 246804 10.22034/eiap.2026.246804 FA نجمه باقری فهرجی دانشجوی کارشناسی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشکده منابع‌طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، ایران. نگین انوشه دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی محیط‌زیست، دانشکده منابع‌طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، ایران. فاطمه زارع دانشجوی کارشناسی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشکده منابع‌طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، ایران. پرستو پریور استادیار گروه محیطزیست، دانشکده منابع‌طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، ایران. 0000-0002-8782-1906 Journal Article 2024 12 20 The rapid urban development, often with insufficient land use regulation, results in urban sprawl, low-density areas, and notable environmental impacts. To achieve urban ecological sustainability, prioritizing the self-sufficiency of urban neighborhoods is essential. A study in Yazd found that rapid development in the past two decades has diminished neighborhood self-sufficiency, and also increased the need for citizen transportation access. The study used a system dynamics approach to assess the relationship between urban self-sufficiency and environmental consequences. The modeling results suggest that without intervention, the lack of self-sufficiency in urban neighborhoods and environmental instability will worsen by 2040. Different scenarios indicated that a 30% increase in urban self-sufficiency while keeping the city's size constant could lead to a 10% decrease in active vehicles and a 5% reduction in air pollution by 2040. Conversely, a 20% rise in active cars would result in a 30% increase in air pollution and a 5% decline in urban sustainability by 2040. To address these challenges, crucial strategies include maintaining the city's size, promoting self-sufficiency to enhance urban cores, and ensuring balanced regional development. These initiatives are intended to reduce reliance on private vehicles, decrease local travel demands, and address air pollution. فرایند پر شتاب توسعه شهری، که اغلب با کنترل ضعیف کاربری‌‌ها همراه است، از یک‌‌سو باعث گسترش پراکنده، کم‌تراکم و ناکارامد شهری می‌‌شود، از سوی دیگر، پیامدهای محیط‌‌زیستی فراوانی به دنبال دارد. از این‌‌رو، لازم است برای دستیابی به پایداری شهرها، ارتقاء خودکفایی محله‌‌های شهری از اولویت‌‌های اصلی در بسط راهبردهای توسعه شهری باشد. پژوهش حاضر در شهر یزد انجام شده است. با توجه به روند توسعه پرشتابی که طی دو دهه اخیر در این شهر اتفاق افتاده، خودکفایی محله‌‌ها، کاهش یافته است. در نتیجه نیاز به توسعه دسترسی‌‌ها برای جابه‌جایی شهروندان، در حال افزایش است. در این مطالعه از رویکرد پویایی سیستم برای ارزیابی و درک ارتباط عدم خودکفایی شهری و پیامدهای محیط‌‌زیستی آن در شهر یزد، استفاده شد. مدل پویایی سیستم، در سه مرحله اصلی شامل مدل‌سازی مفهومی، ترسیم نمودار جریان و توسعه مدل سیستم دینامیکی در نرم‌افزار ونسیم، بسط داده شد. بر اساس مدل‌‌سازی مفهومی در این تحقیق رابطه بین توسعه شهری و کاهش خودکفایی محله‌‌ها و نیز کاهش کیفیت محیط‌زیست شهری بررسی شد. همچنین نتایج مدل‌‌ سیستم دینامیکی، نشان داد که با ادامه وضع موجود، عدم خودکفایی محله‌‌های شهری و ناپایداری محیط‌‌زیست، تا سال 2040، افزایش پیدا می‌‌کند. همچنین نتایج سناریونویسی نشان می‌‌دهد که اگر خودکفایی مناطق شهری، 30 درصد افزایش یابد، با فرض ثابت ماندن اندازه‌‌ شهر تا سال 2040، تعداد خودروها، 10 درصد و آلودگی هوا 5 درصد کاهش می‌‌یابد. و در صورتی ‌‌که تعداد خودروهای فعال در شهر یزد 20 درصد افزایش پیدا کند، تا سال 2040 آلودگی هوا 30 درصد و ناپایداری شهری 5 درصد افزایش می‌‌یابد. در نتیجه، ثابت نگه‌‌داشتن اندازه شهر، توجه به ارتقاء خودکفایی با هدف ایجاد هسته‌‌های شهری کارامد و توجه به توسعه متوازن کاربری‌‌های شهری در سطح مناطق، از جمله راهبردهایی هستند که وابستگی به خودروهای شخصی، نیاز به سفرهای درون شهری و آلودگی هوا را کاهش می‌‌دهند.

https://www.iraneiap.ir/article_246804_f3d8444fe9823fea44478619c91942eb.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 Identifying Key Drivers of Air Pollution Based on Foresight Approach in Tehran Metropolis شناسایی پیشران‌‌های ایجادکننده آلودگی هوا براساس آینده‌‌پژوهی در کلان شهر تهران 101 120 246806 10.22034/eiap.2026.246806 FA سیدعلی تقی زاده دیوا دکتری علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، ایران. 0009-0003-7281-4724 عبدالرسول سلمان ماهینی استاد گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، ایران. حمیدرضا فلاح لاجیمی دانشیار گروه مدیریت صنعتی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Journal Article 2023 01 03 The current research is a Foresight study to find the main and key drivers of air pollution in Tehran, and it was done in an exploratory-applied way. In this research, with the participation of experts, the most critical drivers of air pollution were identified to be used in the effective management of air pollution. The required data has been collected and analyzed by reviewing previous research and referring to experts' opinions through interviews and questionnaires. After the literature review, 88 factors affecting air pollution were listed and classified using the PESTEL technique. In the first stage, 36 factors with a cut-off of 3.9 were selected by referring to the opinion of experts and using the fuzzy Delphi method. In the next step, through a questionnaire, a pairwise comparison between the influential factors was made by referring again to the experts. The most critical factors were investigated and measured by analyzing the mutual effects matrix. The results showed that among 36 factors, Innovation in urban management, Responsible for supporting the environment, Importance of general government policies, government intervention, the number of vehicles, research and development, Price of energy carriers, Monitoring production of pollutants, Quality of industries, Population growth, Impact of consumption norms, and Investment in clean energy are the most important drivers of air pollution in Tehran. In order to have more effective management of air pollution in Tehran, the first step is to pay attention to the 12 mentioned drivers. تحقیق حاضر از نوع آینده‌‌پژوهی برای دستیابی به پیشران‌‌های اصلی و کلیدی ایجادکننده آلودگی هوا در شهر تهران است و به شکل اکتشافی- کاربردی انجام شده است. این پژوهش با ترکیب روش‌‌های آینده‌‌پژوهی انجام پذیرفته و در آن از دو روش دلفی فازی و تحلیل اثرات متقاطع استفاده شده است. همچنین، کاربست منطق فازی امکان اجماع نظرات و در نظر گرفتن عدم قطعیت قضاوت خبرگان را فراهم نموده است. در این پژوهش با مشارکت خبرگان، مهمترین پیشران‌‌های ایجادکننده آلودگی هوا شناسایی گردید تا در مدیریت موثر آلودگی هوا استفاده شوند. داده‌‌های مورد نیاز با بررسی ادبیات تحقیق و همچنین رجوع به نظرات خبرگان از طریق مصاحبه و پرسش‌‌نامه جمع‌‌آوری و تجزیه‌وتحلیل شده است. با بررسی ادبیات تحقیق و منابع علمی 88 عامل موثر بر آلودگی هوا فهرست شدند و با استفاده از تکنیک PESTEL طبقه‌‌بندی گردیدند. در مرحله اول با رجوع به نظر خبرگان و با استفاده از روش دلفی فازی تعداد 36 عامل با حد آستانه 9/3 انتخاب شد. در مرحله بعد طی پرسشنامه‌‌ای با رجوع مجدد به خبرگان مقایسه زوجی میان عوامل تاثیرگذار صورت گرفت. با تحلیل ماتریس اثرات متقاطع مهمترین عوامل بررسی و سنجش شدند. نتایج نشان داد که از میان 36 عامل؛ نوآوری در مدیریت شهری، مسئولان پشتیبان محیط‌زیست، سیاست‌‌های کلی دولت‌‌ها، دخالت دولت‌‌، تعداد وسایل نقلیه، تحقیق و توسعه، قیمت حامل‌‌های انرژی، نظارت بر تولید آلاینده‌‌ها، کیفیت صنایع، رشد جمعیت، تاثیر الگوی مصرف و سرمایه‌‌گذاری در انرژی پاک به‌عنوان مهمترین پیشران‌‌های ایجادکننده آلودگی هوا در شهر تهران هستند. برای مدیریت موثر آلودگی هوا در شهر تهران، در گام اول باید به 12 پیشران یاد شده در بالا توجه نمود.

https://www.iraneiap.ir/article_246806_9352bcbec0b5882278a21fdc0e83078c.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 Environmental Risk Assessment and Prioritization of a Combined Cycle Power Plant Using Shannon Entropy and the MARCOS Method ارزیابی و اولویت‌بندی ریسک‌های محیط‌زیستی نیروگاه سیکل ترکیبی با استفاده از آنتروپی شانون و MARCOS 121 137 246807 10.22034/eiap.2026.246807 FA آرش شیرزادی گروه محیط‌زیست، واحد بندر عباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. محسن دهقانی قناتغستانی گروه محیط‌زیست، واحد بندر عباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. 0000-0003-4509-5704 سحر رضایان گروه محیط‌زیست، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران. سید علی جوزی گروه محیط‌زیست، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. صابر قاسمی مرکز تحقیقات محیط‌زیست دریایی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. 0000-0003-0897-3969 Journal Article 2024 12 08 The electricity industry is one of the fundamental infrastructure sectors, and economic and social development cannot be achieved without it. At the same time, power plants exert significant environmental impacts during both construction and operational phases. Therefore, it is essential to adopt appropriate management measures to reduce the risks and adverse consequences arising from power plant activities. This study aimed to assess and prioritize the environmental risks of a combined cycle power plant during its operational phase. Following the identification of environmental risks, the Preliminary Hazard Analysis (PHA) method was employed to evaluate risk factors based on the criteria of severity and probability of occurrence, and the corresponding risk levels were calculated. Subsequently, the MARCOS (Measurement Alternatives and Ranking according to the Compromise Solution) method was applied to prioritize the significant environmental aspects. The weighting of criteria was determined using the Shannon Entropy method. The results indicated that among the identified environmental risks, combustion gas emissions, with a utility degree of 0.741, industrial waste generation, with a utility degree of 0.738, and gas leakage resulting from corrosion or rupture of transmission pipelines, with a utility degree of 0.708, were identified as the most significant environmental aspects of the studied power plant. Finally, corrective and control measures were proposed to mitigate environmental risks and improve environmental performance. صنعت برق از صنایع زیربنایی می‌باشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی بدون آن امکان‌پذیر نخواهد بود. در عین حال نیروگاه‌های برق در مرحله ساخت و بهره‌برداری تأثیر به‌سزایی بر محیط‌زیست دارند. از این‌‌رو ضروری است که جهت کاهش مخاطرات و پیامدهای سوء ناشی از فعالیت نیروگاه اقدامات مدیریتی مناسب اتخاذ نمود. این مقاله با هدف ارزیابی و رتبه‌بندی ریسک‌های محیط‌‌زیستی نیروگاه سیکل ترکیبی در مرحله بهره‌برداری انجام شده است. پس از شناسایی ریسک‌‌های محیط‌زیستی، با استفاده از روش آنالیز مقدماتی خطر (PHA) و براساس معیارهای شدت و احتمال وقوع عوامل مخاطره آمیز ارزیابی و سطح ریسک‌ها محاسبه گردید. سپس برای اولویت‌بندی جنبه‌‌های بارز محیط‌زیستی، از روش مارکوس استفاده شد. بر اساس نتایج به‌دست آمده، از میان ریسک‌های محیط‌زیستی شناسایی شده، جنبه‌های انتشار گازهای احتراقی با عملکرد مطلوبیت 741/0، تولید پسماندهای صنعتی با درجه مطلوبیت 738/0 و انتشار گاز در اثر پوسیدگی و یا ترکیدگی لوله‌های انتقال با مطلوبیت 708/0 به‌عنوان مهمترین جنبه‌های محیط‌زیستی نیروگاه مورد مطالعه تعیین شد. در نهایت اقدامات اصلاحی و کنترلی برای کاهش ریسک‌های محیط‌زیستی ارائه گردید.

https://www.iraneiap.ir/article_246807_e0a62dbe221b64218b2e5e36453a0253.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 The Role of Environmental Knowledge on the Relationship Between Green HRM With Green Empowerment نقش دانش محیط‌زیستی در رابطه مدیریت منابع انسانی سبز با توانمندی سبز 139 159 246810 10.22034/eiap.2026.246810 FA مصطفی حیدری هراتمه دانشیار گروه اقتصاد، واحد نراق، دانشگاه آزاد اسلامی، مرکزی، ایران. 0000-0001-9724-2644 Journal Article 2024 10 28 The convergence of environmental issues related to global warming, environmental pollution, increased carbon dioxide, waste, etc., has forced business organizations to modify their environmental performance in a greener way to compress adverse effects on the environment. In this regard, human resource management helps to develop an environmentally friendly culture by shaping the behavior of employees. Therefore, the aim of the study was to investigate the impact of green human resources management on employees in-role and extra role ecofriendly behavior using the moderating effect of Proecological climate and green empowerment. The research is applied in terms of purpose and descriptive and survey in terms of collection method. 360 surveys were collected from 30 banks companies without gender bias and with a non-probability targeted sampling method due to the infinite nature of the population, using the G*power technique, and a two-step structural equation modeling approach was used to process the data. The results showed: Environmental knowledge does not strengthen and confirm the relationship between green human resource management and employees' trans-role environmental friendly behavior. Proecological climate and green engagement play an important role in shaping employees' ecofriendly behavior/ activities. Green empowerment and Proecological climate have a great buffering role in the relationship between green human resource management and employees in-role ecofriendly behavior. The moderating effect of green empowerment in the relationship between green human resource management and the extra-role behavior of employees is sufficiently significant. Therefore, organizations and regulatory bodies emphasize the empowerment and participation of employees more. Because green empowerment enables employees to adopt organizational policies in normal life as part of their extra-role behavior. همگرایی در مسائل محیط‌زیستی مرتبط با گرمایش جهانی، آلودگی محیط‌زیستی، افزایش کربن، ضایعات بی‌رویه و غیره، سازمان‌های تجاری را وادار به اصلاح عملکرد محیط‌زیستی به روشی سبزتر برای فشرده‌سازی اثرات نامطلوب بر محیط‌زیست کرده است. در این راستا مدیریت منابع انسانی با شکل دادن به رفتار کارکنان به توسعه فرهنگ سازگار با محیط‌زیست کمک می‌کند. از این‌رو هدف مطالعه، بررسی نقش دانش محیط‌زیستی بر رابطه مدیریت منابع انسانی سبز با توانمندی سبز در نظر گرفته شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه گردآوری، توصیفی و از نوع پیمایشی است. 360 نظرسنجی از 30 بانک‌ بدون سوگیری جنسیتی و با روش نمونه‌گیری هدفمند غیراحتمالی به دلیل نامتناهی بودن جامعه با تکنیک G*power جمع‌آوری و جهت پردازش داده‌ها از رویکرد دو مرحله‌ای مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج نشان داد: دانش محیط‌زیستی ارتباط بین مدیریت منابع انسانی سبز و توانمندی سبز را تقویت و تایید نمی‌کند. جو طرفدار محیط‌زیست و تعامل سبز، نقش مهمی در شکل دادن به فعالیت‌های دوستدار محیط‌زیست کارکنان دارد. توانمندسازی سبز، نقش بازدارندگی (بافری) زیادی در رابطه بین مدیریت منابع انسانی سبز و رفتار درون‌نقشی کارکنان دارند. اثر میانجی توانمندسازی سبز در رابطه مدیریت منابع انسانی سبز و رفتار فرانقشی کارکنان به اندازه کافی قابل توجه و معنی‌دار است. از این‌رو سازمان‌ها و نهادهای نظارتی بر توانمندسازی و مشارکت کارکنان بیشتر تاکید دارند. چرا که توانمندسازی سبز ،کارکنان را قادر می‌سازد تا سیاست‌های سازمانی را در زندگی عادی به‌عنوان بخشی از رفتار فرانقشی خود اتخاذ کنند.

https://www.iraneiap.ir/article_246810_b6af3f19458ec8e6faff8ee1e0440ecb.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 The Impact of Environmental Management Control Systems on Improving Sustainable Environmental Performance with the Mediating Role of Environmental Strategies تأثیر سیستم‌های کنترل مدیریت محیط‌زیستی بر بهبود عملکرد پایدار محیطی با نقش میانجی استراتژی‌های محیطی 161 182 246816 10.22034/eiap.2026.246816 FA مهدی اجلی گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. Journal Article 2025 03 06 In recent years, most industries have been equipped with a management control system due to the necessity of survival, growth and improvement in the competitive market. In the meantime, environmental management control systems have become very important due to the sustainable development of industries with environmental, economic and social dimensions. On the other hand, key industries are forced to use environmental strategies (business and organizational) due to their activities at the national and world-class levels. The main objective of this research is to investigate the effect of environmental management control systems on improving sustainable environmental performance with the mediating role of environmental strategies in the food industry. The research method is based on (objective-collection-analysis) of the type (applied-descriptive-quantitative). The statistical population under study consists of experts and managers of the food industry, of which 384 samples were extracted due to the unknown number and based on the Morgan table. By designing an online questionnaire with complete descriptive information of the experts and questions, 410 questionnaires were finally extracted in Excel software, which met the necessary adequacy for analysis. Three main hypotheses of the relationship between key constructs from the conceptual model of the research were proposed. The output of the structural equation modeling test with SPLS software showed that: "The use of environmental management control systems has a significant positive effect on the environmental strategies of industries". "The adoption of appropriate environmental strategies has a significant positive effect on the environmental sustainable performance of industries" and also "Environmental strategies play a significant mediating role with a positive effect in the relationship between environmental management control systems and the environmental sustainable performance of industries". The coefficient of determination for the endogenous variables "environmental strategies" and "environmental sustainable performance" are equal to 0.833 and 0.802, respectively, which indicates a very good fit of the research model with the data. Also, the calculated value of the goodness of fit index from the software output (0.322) showed a good fit of the structural model. Next, the weights of ten key variables affecting environmental sustainability and gaining competitive advantages of industries were evaluated using the opinions of 25 selected experts in pairs using the Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) approach. The results indicate that the eighth factor (environmental performance) with the highest weight (0.18) ranked first; and the second factor (environmental cultural control) with a weight (0.02) ranked tenth in terms of importance. Based on the extracted weights of the factors, six available and selected active companies in the food industry were re-evaluated using the Additive Ratio Assessment (ARAS) multi-criteria decision-making technique and the opinions of the mentioned experts. The final analysis showed that the sixth food company ranked first and the fourth food company ranked last. Accordingly, practical suggestions were provided to the food industry based on the outputs. Thus, an environmental management evaluation and control model has been presented in order to develop the performance of the food industry. در سال‌های اخیر، اکثریت صنایع بنا به ضرورت بقا، رشد و بهبود در بازار رقابتی، به یک سیستم کنترلی مدیریتی مجهز شده‌اند. در این میان سیستم‌های کنترل مدیریت محیط‌زیستی به دلیل توسعه پایدار صنایع با ابعاد محیطی، اقتصادی و اجتماعی از اهمیت بسزایی برخوردار شده‌اند. از طرفی صنایع کلیدی به دلیل فعالیت در سطح ملی و کلاس جهانی ناگزیر به بکارگیری استراتژی‌های محیطی (کسب و کار و سازمانی) هستند. هدف اصلی این تحقیق، بررسی تأثیر سیستم‌های کنترل مدیریت محیط‌زیستی بر بهبود عملکرد پایدار محیطی با نقش میانجی استراتژی‌های محیطی در صنایع غذایی می‌باشد. روش تحقیق بر مبنای (هدف- گردآوری- تحلیل) از نوع (کاربردی- توصیفی- کمی) است. جامعه آماری مورد مطالعه مشتمل بر خبرگان و مدیران صنایع غذایی است که به دلیل نامعلوم ‌بودن تعداد آن‌ها و بر اساس جدول مورگان، 384 نمونه استخراج شد. با طراحی پرسش‌نامه به صورت آنلاین و دارای اطلاعات توصیفی کامل خبرگان و سوالات، نهایتاً 410 پرسش‌نامه در نرم‌افزار اکسل استخراج شدند که کفایت لازم برای تحلیل را برآورده کرد. سه فرضیه اصلی از ارتباط میان سازه‌های کلیدی از مدل مفهومی تحقیق پیشنهاد شدند. خروجی آزمون مدلسازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار SPLS نشان داد که: «استفاده از سیستم‌های کنترل مدیریت محیط‌زیستی تأثیر معنادار مثبت بر استراتژی‌های محیطی صنایع دارند». «اخذ استراتژی‌های محیطی مناسب تأثیر معنادار مثبت بر عملکرد پایدار محیطی صنایع دارند» و همچنین «استراتژی‌های محیطی نقش میانجی معنادار با تأثیر مثبت در ارتباط میان سیستم‌های کنترل مدیریت محیط‌زیستی و عملکرد پایدار محیطی صنایع بازی می‌کنند». ضریب تعیین برای متغیرهای درون‌زای «استراتژی‌های محیطی» و «عملکرد پایدار محیطی» به‌ترتیب برابر با 833/0 و 802/0 است که حاکی از برازندگی بسیار خوب مدل تحقیق با داده‌ها است. همچینن مقدار محاسبه‌شده شاخص نیکویی برازش از خروجی نرم‌افزار (322/0)، برازندگی مناسب مدل ساختاری را نشان داد. در ادامه، وزن ده متغیر کلیدی تأثیرگذار در پایداری محیطی و کسب مزایای رقابتی صنایع با استفاده از نظرات 25 نفر از خبرگان منتخب به صورت زوجی با رویکرد فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی فازی موردارزیابی قرار گرفتند. نتیجه حاکی از آن است که عامل هشتم (عملکرد محیط‌زیستی) با بیشترین وزن (18/0) در رتبه اول؛ و عامل دوم (کنترل فرهنگی محیط‌زیستی) با وزن (02/0) در رتبه‌ دهم از لحاظ اهمیت قرار گرفتند. بر مبنای وزن استخراجی عامل‌ها، شش شرکت فعال دردسترس و منتخب صنایع غذایی با تکنیک تصمیم‌گیری چندمعیاره آراس و نظرات خبرگان مورداشاره، موردارزیابی مجدد قرار گرفتند. تحلیل نهایی نشان داد که شرکت غذایی ششم در رتبه اول و شرکت غذایی چهارم در رتبه آخر جای گرفته است. بر این اساس، پیشنهادهای کاربردی بر اساس خروجی‌ها به صنایع غذایی ارائه شدند. بدین‌ترتیب یک مدل ارزیابی و کنترل مدیریت محیط‌زیستی به منظور توسعه عملکرد صنایع غذایی ارائه شده است.

https://www.iraneiap.ir/article_246816_fc30ec37fa5c257c0768e8b2ab8a6025.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 Application of the Citizen Participation Optimization Model in the Public Policy-Making Process (Case Study: Tehran Development Green Space) کاربست الگوی بهینه‌سازی مشارکت شهروندان در فرایند خط‌مشی‌گذاری عمومی (مطالعة موردی: توسعة فضای سبز کلانشهر تهران) 183 204 237719 10.22034/eiap.2025.237719 FA علی اصغر قلندری گروه مدیریت دولتی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران. 0009-0003-3845-1093 محمد محمدی گروه مدیریت دولتی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران. 0000-0002-4747-0179 محمدرضا ربیعی مندجین گروه مدیریت دولتی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0001-8571-1415 Journal Article 2025 08 20 Abstract The aim of the present study was to design and apply the citizen participation optimization model in the public policy-making process with the aim of developing the green space of the Tehran Metropolitan Area. The present study is applied in terms of purpose, exploratory in terms of data collection method, and qualitative and quantitative (mixed) in terms of data nature. The data collection method in the qualitative part was interviews, and the analysis method was the Grand Theory technique in the Max.QDA2018 software environment. In the quantitative part, the data were analyzed using exploratory and confirmatory factor analysis methods with SPSS and AMOS software. The statistical population in the qualitative part included academic elites from management disciplines and green space managers of Tehran Municipality, who were interviewed in depth using the snowball method until theoretical saturation was reached with 25 experts. In the quantitative part, the statistical population included official and contractual employees of the municipality and green space of Tehran Municipality. To measure the model, a researcher-made questionnaire was distributed among 285 samples using the relative cluster sampling method. The reliability of the questionnaire was obtained as 0.78 using the Cronbach's alpha method. The results of the qualitative section showed that the model for optimizing citizen participation in the public policy-making process with the aim of developing green space in the Tehran metropolis had 15 dimensions, as follows: causal conditions (1. Responsibility and commitment, 2. Continuous interactions, 3. Education and learning), background conditions (4. Development of a green tax package, 5. Culture building, 6. Managers' attitude and awareness), intervention conditions (7. Green strategy, 8. Modern facilities and equipment, 9. Technology and technical operations), strategy (10. Medium-term and long-term municipal policies, 11. Continuous monitoring and evaluation, 12. Citizen consumption management programs, 13. Urban pollutant management programs), and outcome (14. Development of urban green space, and 15. Reduction of urban pollution). The results of the quantitative section showed that all dimensions of the research model were confirmed. هدف پژوهش حاضر طراحی و کاربست الگوی بهینه‌سازی مشارکت شهروندان در فرایند خط‌مشی‌گذاری عمومی با هدف توسعة فضای سبز کلانشهر تهران بوده است. تحقیق حاضر به لحاظ هدف، کاربردی، به لحاظ روش گردآوری داده‌ها، اکتشافی و به لحاظ ماهیت داده‌ها، کیفی و کمّی (آمیخته) است. روش گردآوری داده‌ها در بخش کیفی از نوع مصاحبه و جهت تحلیل از تکنیک گرندد تئوری در محیط نرم‌افزار مکس.کیو.دی.ای 2018 استفاده گردید. در بخش کمّی داده‌ها با روش تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی با نرم‌افزارهای SPSS AMOS مورد تحلیل واقع شدند. جامعة آماری در بخش کیفی شامل 25 تن از نخبگان دانشگاهی از رشته‌های سیاستگذاری، مدیریت و مدیران فضای سبز شهرداری تهران بودند که با استفاده از روش گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری با 22 خبره مصاحبة عمیق انجام شد. در بخش کمّی جامعة آماری شامل کارکنان رسمی و قراردادی شهرداری و فضای سبز شهرداری تهران بوده است که برای سنجش مدل، پرسش‌نامه محقق ساخته‌ای با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای نسبی در بین 285 نفر از نمونه‌ها توزیع گردید. میزان پایایی پرسش‌نامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ به میزان 78/0 به‌دست آمد. نتایج بخش کیفی نشان داد الگوی بهینه‌سازی مشارکت شهروندان در فرایند خط‌مشی‌گذاری عمومی با هدف توسعة فضای سبز کلانشهر تهران دارای 15 بعد به شرح شرایط علّی 1. مسئولیت و تعهد 2. تعاملات مستمر 3. آموزش و یادگیری، شرایط زمینه‌ای 4. تدوین بسته مالیاتی سبز، 5. فرهنگ‌سازی، 6. نگرش و آگاهی مدیران، شرایط مداخله‌ای 7. استراتژی سبز، 8. تأسیسات و تجهیزات مدرن، 9. تکنولوژی و عملیات فنی، راهبرد 10. سیاستگذاری‌های میان‌مدت و بلندمدت شهرداری، 11. نظارت و ارزیابی مستمر 12. برنامه‌های مدیریت مصرف شهروندان 13. برنامه‌های مدیریت آلاینده‌های شهری و پیامد 14. توسعة فضای سبز شهری و 15. مشارکت فعال و پویای اجتماعی بوده است. نتایج بخش کمّی نشان داد تمامی ابعاد مدل پژوهش مورد تایید واقع شدند.

https://www.iraneiap.ir/article_237719_7a2afe00c279bbd688f36519a9ea4a94.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 02 20 Identifying the Geomorphological Forms of Sablan Mountain in the Development of Geotourism شناسایی اشکال ژئومورفولوژیکی کوهستان سبلان در توسعه ژئوتوریسم 205 216 246817 10.22034/eiap.2026.246817 FA بهروز نظافت تکله دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. 0000-0003-3171-1772 سایه عبیدی حمل آباد دانشجوی کارشناسی ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. ندا شهباززاده کارشناس حسابداری، دانشگاه پیام نور اردبیل، اردبیل، ایران. مهسا جوان کارشناس ارشد شیمی خاک، دانشکده علوم پایه، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Journal Article 2024 11 09 Geotourism is tourism that preserves or enhances the geographical characteristics of a place, including the environment, culture, aesthetics, heritage, and the well-being of its inhabitants. The purpose of this research is to identify the geomorphological forms of Sablan mountain in the development of geotourism. The method of this research is descriptive-analytical-applied and to evaluate the studied areas from the Kirchner model that measures the studied geosites in 5 scientific, educational, economic, protective and complementary indicators; has been used According to the obtained results, Alvares ski resort with a total score of (9) and Shirvan Dareh Si with a total score of (7.5) are in the top rank among the studied areas and have many geotourism capabilities. Therefore, it is concluded that by strengthening the existing potentials in the mentioned geosites and removing the weaknesses and deficiencies related to tourism in these areas, the ground will be provided to attract tourism to the region and these geosites will be recognized at the national level. Finally, it is suggested that in future studies, the above areas should be evaluated using new geotourism models and using online tools based on artificial intelligence. ژئوتوریسم گردشگری است که خصوصیات جغرافیایی یک مکان از جمله محیط‌زیست، فرهنگ، زیبایی‌شناسی، میراث و رفاه ساکنان آن را حفظ یا تقویت می‌کند. هدف از پژوهش حاضر شناسایی اشکال ژئومورفولوژیکی کوهستان سبلان در توسعه ژئوتوریسم می‌باشد. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی-کاربردی بوده و برای ارزیابی مناطق مورد مطالعه از مدل کرچنر که ژئوسایت‌های مورد مطالعه را در 5 شاخص علمی، آموزشی، اقتصادی، حفاظتی و مکمل می‌سنجد؛ استفاده شده است. بنابر نتایج به‌دست آمده، پیست اسکی آلوارس با دریافت مجموع امتیاز (9) و شیروان دره‌سی با دریافت مجموع امتیاز (5/7) در بین مناطق مورد مطالعه در رتبه برتر قرار دارند و از توانمندی‌های ژئوتوریسمی متعددی برخوردارند. بنابراین نتیجه‌گیری می‌گردد با تقویت پتانسیل‌های موجود در ژئوسایت‌های مذکور و رفع ضعف‌ها و کاستی‌های مربوط به گردشگری در این مناطق زمینه برای جذب توریسم به منطقه فراهم گردد و این ژئوسایت‌ها در سطح ملی شناسانده شوند. در نهایت پیشنهاد می‌گردد در مطالعات آتی، مناطق فوق با استفاده از مدل‌های ژئوتوریسمی نوین و با استفاده از ابزارهای آنلاین و مبتنی بر هوش مصنوعی مورد ارزیابی قرار گیرند.

https://www.iraneiap.ir/article_246817_ee650e9f9893be5ace663b62e2c13b66.pdf

انجمن ارزیابی محیط زیست ایران پژوهش های محیط زیست 2008-9597 16 32 2026 07 01 Compilation of the Environmental Policy Document for the Ministry of Roads and Urban Development, A Case Study of the Railway Company تدوین سند سیاست‌گذاری محیط‌زیست برای وزارت راه و شهرسازی، مطالعه موردی: (شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران) 217 247 237718 10.22034/eiap.2025.488035.2616 FA محمد جواد امیری دانشیار گروه برنامه‌ریزی، مدیریت‌ محیط‌زیست‌ و HSE، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-1748-9036 حمیدرضا جعفری استاد گروه برنامه‌ریزی، مدیریت‌ محیط‌زیست‌ و HSE، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. سارا قمبری محمدی دکتری برنامه‌ریزی محیط‌زیست، پردیس البرز، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0000-0828-5432 Journal Article 2025 04 15 The document aims to integrate existing environmental laws, and policies through a meta-synthesis approach. Priority is given to identifying driving forces, pressures, states, impacts, and responses concerning the company's environmental responsibilities, using expert panels and the DPSIR framework. Based on the outputs of these methods, input data for the PolicyMaker software were utilized to formulate comprehensive environmental strategies, policies, and impacts relevant to the Railway company as a key policymaking actor. The foundational values, vision, goals, methods, and national actions, have been defined and organized to ensure the company can leverage the environmental policy document as an opportunity to promote the welfare, comfort, and tranquility of current and future generations within its operational scope and ultimately contributing to sustainable development. The analysis of the research results highlights key features, including value orientation, ethical emphasis, holistic perspectives, community focus, institutional integrity, knowledge-based approaches, and forward-thinking in managing, supervising, and strategically monitoring scientific, research, operational, and technological activities related to environmental sustainability in the railways. The findings indicate that the policymaking needs in the company are at a primary and foundational level, largely due to the absence of independent environmental institution building by experts. پژوهش حاضر برای نخستین بار در کشور تلاش نموده است تا مسئلة فقدان سند تخصصی سیاست‌های محیط‌زیستی و نهادسازی مستقل محیط‌زیستی در نمودار سازمانی شرکت راه‌آهن ج.ا.ا به‌عنوان یکی از مجموعه شرکت‌‌های تابعه وزارت راه و شهرسازی را توسط تدوین سند سیاست‌گذاری محیط‌زیست، بنیان‌گذاری علمی نماید. این سند با مطالعه‌ی قوانین و سیاست‌های بالادستی محیط‌زیستی توسط روش فراترکیب، از پنل نخبگان جهت اولویت‌بندی نیروهای محرکه- پیشران، فشارها، وضعیت‌ها، تاثیر ها و واکنش‌ها- پاسخ‌‌ها در خصوص مسئولیت‌های محیط‌زیستی شرکت در چارچوب DPSIR استفاده نموده است. با استفاده از خروجی نتایج سه روش ذکر شده به‌عنوان ورودی داده‌های نرم‌افزار سیاست‌ساز[1]، تالیف سیاست‌ها، راهبرد‌ها و تاثیر ها، جهت دستیابی به سند محیط‌زیستی شرکت راه‌آهن ج.ا.ا، به عنوان بازیگر اصلی سیاست‌گذاری، انجام پذیرفت. مهمترین ویژگی‌ تحلیل نتایج پژوهش، شامل ارزش‌گرایی، اخلاق‌محوری، جامع‌نگری، جامعه‌محوری، یکپارچگی نهادی، دانش‌بنیانی، آینده‌نگری در مدیریت، نظارت و پایش راهبردی فعالیت‌های علمی، پژوهشی، اجرایی و فن‌آورانه محیط‌زیست در شرکت راه‌آهن ج.ا.ا است. بر اساس نتایج‌ این پژوهش به نظر می‌رسد که‌ نیاز‌های سیاست‌گذاری در شرکت در وضعیت نیازهای نخستین هستند و اقدامات و عملکرد گذشته در تامین نیازهای حال حاضر و آینده‌ شرکت در زمینه‌ محیط‌زیست و توسعه پایدار نتیجه‌بخش نباشند و‌ عدم نهادسازی مستقل محیط‌زیستی توسط متخصصین از دلایل‌ مهم‌ آن به شمار آید‌. بنابراین با تالیف سند، ضمن بهره‌گیری از نگاه تطبیقی به اسناد کشورهای انگلستان، استرالیا و سوئد، نیازهای جبرانی، کنونی و آتی محیط‌زیستی و توسعه پایدار در حیطة وظایف شرکت، قابل تامین می‌باشد. 1. Policy Maker

https://www.iraneiap.ir/article_237718_bce7d0bb6f475c3b213bd055a2ea65e6.pdf