ارزیابی اثرات بزرگراه آسیایی تهران- مشهد بر جامعه پرندگان در پارک ملی گلستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده

تأثیر شبکه‌های جاده‌ای در فواصل متفاوتی بر روی زیستگاه‌های مجاور امتداد داشته و زندگی پرندگان را در محیط‌های طبیعی متاثر می‌سازد. این مطالعه فواصل آستانه‌ای را که جاده ضمن عبور از میان پارک ملی گلستان می‌تواند الگوهای فراوانی پرندگان بومی را تغییر دهد، مشخص نمود. شاخص‌های تنوع گونه‌ای، تراکم و همباشی پرندگان با متغیرهای محیط‌زیستی، که به‌طور بالقوه در مقابل تخریب بشری حساس است، با استفاده از روش نمونه‌برداری مسافتی و روش رج‌بندی مورد مطالعه قرار گرفت. پرندگان و متغیرهای محیط‌زیستی به فاصله شعاعی 25 متری از هر یک از 180 نقطه نمونه‌برداری بررسی شد. برای تعیین تراکم پرندگان و همباشی جامعه پرندگان با متغیرهای محیط زیستی در فواصل مختلف از جاده، به ترتیب از نمونه برداری فاصله‌ای و تجزیه و تحلیل تطبیقی متعارف استفاده شد. نزدیکی به جاده، تنوع گونه‌ای و توزیع پرندگان را در منطقه مورد مطالعه تحت تأثیر قرار داد. بر روی‌هم، تأثیر جاده منفی بود هرچند فواصل آستانه‌ای تا جاده در میان گروه‌های مختلف پرندگان متفاوت بود. جامعه پرندگان متشکل از برخی گونه‌ها نظیر دارکوب‌ها، کمرکولی‌ها، توکاها، کبوتر جنگلی، الیکایی و دارخزک (گروه اول) حساس‌ترین گروه نسبت به مجاورت با جاده بودند. بعلاوه، بارزترین تأثیر جاده روی جامعه پرندگان در فاصله 500 متری از حاشیه جاده به سمت مرکز جنگل اتقاق افتاد. گروه دوم، مشتمل بر چرخ‌ریسک‌ها، مقاومت بیشتری در مقابل آثار سوء مجاورت با جاده از خود نشان دادند. توصیه می‌شود تا از احداث جاده‌های جدید درون منطقه چندپاره شده این ناحیه ممانعت به عمل آید، چراکه با در نظر گرفتن فواصل ضربه‌گیر (500 متر از حاشیه جاده) که بیشترین آثار چشمگیر را روی پرندگان دارد، وجود چنین جاده‌هایی تأثیرات منفی بیشتری روی پرندگان بومی (مثلا روی دارکوب‌ها برای گونه‌های چتر) خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessing the Impacts of Tehran- Mashhad Asian Highway on Bird Community in Golestan National Park

نویسنده [English]

  • hosein varasteh
چکیده [English]

Road networks extend their impacts on the surrounding habitats along a variable distance, affecting birds living in natural environments. This study identified the threshold distances upon which a road, located across Golestan National Park, altered the abundance patterns of the native avifauna. Species diversity indices, bird density, and association of birds with environmental variables which are potentially sensitive to human disturbances were studied by distance sampling method and ordination procedure. Birds and environmental variables were detected within a 25 m radius of each of 180 sampling points. To determine the bird species density and association between environmental variables and bird community in different distances from the road, distance sampling method and canonical correspondence analysis was performed, respectively. Nearby road affected the species diversity and distribution of birds in the study region. The effect of road was variably negative, although threshold distances to roads varied among different groups of bird species. The bird community of some species such as woodpeckers, nuthatches, thrushes, wood pigeon, wren, and treecreeper was the most sensitive group to the influences from nearby road. Moreover, the most significant impacts of road on bird community occurred within 500 m of the road edge to the forest interior. The second group, including tit species, showed higher resilience to deleterious influences from nearby road. It would be desirable not to build new road developments within the fragmented area of this region, because their existence would add negative effects on the native bird fauna (e.g. on woodpeckers as umbrella species), considering the buffer distances, particularly 500 m from roads which demonstrate the most significant impacts

کلیدواژه‌ها [English]

  • Birds
  • Density
  • Diversity
  • Golestan National Park
  • Road