برآورد ارزش کارکرد حفاظت از مواد مغذی خاک در اکوسیستم‌های جنگلی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

٭ استادیار پژوهشکده علوم‌محیطی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

با توجه به فرایند بسیار طولانی تشکیل خاک و نقش کلیدی آن به عنوان یکی از مهم‌ترین نهاده‌های کشاورزی، لزوم حفاظت از آن اجتناب‌ناپذیر است. یکی از مهم‌ترین خدمات و کارکردهای اکوسیستم جنگلی، ممانعت از فرسایش خاک و افزایش قدرت نگهداشت مواد مغذی در آن است که این موضوع بخصوص در مناطق پر شیب و کوهستانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از آنجا که خدمت کنترل فرسایش خاک نیز همانند بسیاری از دیگر خدمات این اکوسیستم، فاقد بازاری برای تعیین ارزش آنهاست، در سال‌های اخیر روش‌های جدیدی به منظور برآورد این ارزش ابداع شده است. در مقاله حاضر ارزش عملکرد حفاظت از خاک در بخشی از جنگل‌های خزری برآورد شده است. نکته قابل ملاحظه در این برآورد مکاندار بودن ارزشگذاری است‌که امکان مقایسه ارزش در حوضه‌های مختلف آبخیز را فراهم می‌سازد. بدین منظور ابتدا میزان فرسایش و رسوب در منطقه مورد مطالعه با استفاده از مدل پسیاک اصلاح شده (MPSIC) در هر یک از زیرحوضه‌ها در وضعیت موجود بررسی شد و در ادامه با تدوین دو سناریو مبنی بر تبدیل جنگل طبیعی به جنگل تخریب یافته و مرتع فرسایش یافته، تغییرات در میزان فرسایش و رسوب مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه با انجام نمونه‌برداری از خاک و تجزیه آزمایشگاهی، تغییرات روی داده در میزان مواد مغذی خاک در هر وضعیت محاسبه شد و با استفاده از نتایج حاصل از تجزیه خاک و استفاده از روش هزینه جایگزین، ارزش اکوسیستم جنگلی در نگهداری از مواد مغذی خاک در هر یک از سناریوها به تفکیک زیرحوضه‌ها برآورد شد. در پایان با استفاده از اطلاعات به دست آمده، نقشه ارزش خدمت اکوسیستمی نگهداشت مواد مغذی خاک، با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی بر حسب زیرحوضه‌ها در منطقه مورد مطالعه تهیه شد. محاسبه ارزش حفاظت از مواد مغذی خاک مبین ارزش میانگینی معادل 252 هزار ریال در هکتار برای این خدمت اکوسیستمی در منطقه مطالعاتی است. ارزش این عملکرد با توجه به عواملی چون نوع خاک، میزان فرسایش و شیب حوضه در پنج زیرحوضه منطقه مطالعاتی متفاوت بوده و از حداقل 72/212 تا حد اکثر 84/401 هزار ریال در هکتار تغییر می‌کند. تفاوت فاحش میان میزان فرسایش در وضعیت طبیعی نسبت به هر یک از سناریوها حاکی از نقش کلیدی جنگل در کنترل فرسایش خاک است. همچنین تفاوت آشکار میان برآوردهای مربوط به زیرحوضه‌های مختلف، حاکی از رابطه مؤثر میان ساختار و عملکرد اکوسیستم است. ارزشگذاری مکاندار این خدمت اکوسیستمی می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری را در اختیار مدیران و برنامه‌ریزان به منظور حفاظت از منابع طبیعی قرار دهد و منجر به تدوین برنامه‌هایی دقیق‌تر در این زمینه شود. 
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Estimating the Value of Conservation Function of Soil Nutrient in Forest Ecosystems

نویسنده [English]

  • naghmeh mobareghee
چکیده [English]

Considering the very long process of soil formation and its key role as one of the most important agricultural inputs, its protection is very crucial. One of the most important services and functions of forest ecosystems is preventing the soil erosion and increasing the holding capacity of its nutrients. This function is very important especially in high slopes and mountain areas. Because the soil erosion control services, as well as, many other forest ecosystem services, have no market to determine their value, recent years, some new methods has been developed to estimate these values. In this paper the value of soil conservation function have been estimated in a part of the Caspian forests of Iran. Significant point in this valuation is the spatial estimation of the value in each watershed. Initially the current status of erosion and sedimentation were evaluated in natural condition using the MPSIC model. Then, two scenarios have been developed, if convert natural forest to destructed forest or convert it to the eroded pasture. I in every scenario the status of erosion and sedimentation and their change in comparison to natural condition were evaluated. The value of forest ecosystems in the maintenance of soil nutrients in each scenario has been estimated by using replacement cost method. Finally, the map of soil nutrient conservation value for each basin was prepared by using geographic information system. Results show the average soil conservation value per hectare of the study area in scenario one (conversion of natural forest to destructed forest) is IRR 34 Thousand ($ 34) and in scenario two (natural forest conversion to eroded pasture) is IRR 252 Thousand ($ 25), which represents key role of forest ecosystems in controlling soil erosion. According to some factors such as soil type, slope and therate of erosion rate, the value differ from minimum IRR 212/72 to maximum IRR 401/84 Thousand per hectare, under the fivdifferent catchment basin area. This difference shows the strong relationship between structure and function of ecosystem. Also the spatial valuation can provide more accurate information for managers and planners to protect the natural resources and to develop more precise programs for the area.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Forest value
  • Ecosystem services
  • Soil Conservation
  • Replacement cost method
  • Kheyrud Forest