شناسایی مناطق مناسب برای حفاظت از فون پرندگان استان گلستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه کاشان- دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین- گروه محیط زیست

2 دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشگاه صنعتی اصفهان

4 دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده

حمایت از مجموعه‌‌ای معرف از زیستگاه‌ها، در حال حاضر کاراترین ابزار برای حفاظت تنوع‌زیستی است. بنابراین، شناسایی مهم‌ترین مناطق برای حفاظت امری حیاتی است و اولویت دارد. در این پژوهش، مناطق حفاظتی در استان گلستان بر اساس اهمیتشان برای پرندگان انتخاب شدند. بدین‌منظور، در ابتدا با استفاده از مدل‌سازی آشیان بوم‌شناختی، پراکنش 129 گونه پرنده در استان گلستان مشخص شد. سپس الگوریتم تبرید شبیه‌سازی‌شده برای انتخاب لکه‌های حفاظتی برای دستیابی به اهداف حفاظتی 5، 10، 15 و 20 درصد از پراکنش گونه‌های پرندگان استفاده شد. برای انتخاب مناطق دو سناریو در نظر گرفته شد: 1. انتخاب مناطق حفاظتی بدون لحاظ کردن شبکه مناطق حفاظتی موجود در استان گلستان و 2. تکمیل مناطق حفاظتی موجود برای حفاظت گونه‌‌های پرندگان. نتایج نشان داد که برای دستیابی به اهداف حفاظتی 5%، 10%، 15% و 20% به ترتیب 1066 کیلومترمربع (23/5%)، 2161 کیلومترمربع (6/10%)، 2308 کیلومترمربع (23/16%) و 4562 کیلومترمربع (4/22%) از سطح استان نیاز است. میزان همپوشانی مناطق حفاظتی موجود با شبکه حفاظتی انتخابی با اهداف گوناگون 5، 10، 15 و 20 درصد به ترتیب 8/14، 08/21، 21/31 و 20/43 درصد بود. منطقه گمیشان و قزانقایه بین مناطق بیشترین میزان همپوشانی را با شبکه‌های حفاظتی انتخابی دارا بودند و منطقه عزیزآباد و خوش‌ییلاق در هیچ کدام از بسته‌های حفاظتی قرار نگرفتند و سایر مناطق تا حدی در بسته‌های حفاظتی قرار گرفتند. نتایج به دست آمده نشانگر این بود که در بهترین حالت کمتر از 50% همپوشانی بین مناطق حفاظتی موجود و شبکه حفاظتی انتخابی وجود دارد. نتایج سناریوی تکمیل شبکه مناطق حفاظتی موجود نشان داد برای دستیابی به اهداف حفاظتی 5، 10، 15 و20 درصد، شبکه مناطق حفاظتی موجود باید به ترتیب به میزان 5/5، 6/16، 1/40 و 7/72 درصد گسترش یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Identifying Priority Areas for the Conservation of Avifauna of Golestan Province

چکیده [English]

Protecting a representative array of habitats is currently the most effective tool for biodiversity conservation. Hence, identifying the most important areas for conservation is a critical task and a priority. We selected reserves in the Golestan Province based on their importance for avifauna. To achieve this, the distributions of 129 bird species within the province were modeled through ecological niche modelling. Applying simulated annealing algorithm, conservation patches were then selected to cover 5%, 10%, 15%, and 20% of the distribution ranges of the studied species. Two scenarios were considered: 1- reserve selection without considering current protected areas network in Golestan Province to conserve 5, 10, 15 and 20% of the species geographic distributions in Golestan province, 2- supplementation of current protected areas network to conserve different percentages of species’ distributions. Results showed to achieve these conservation goals, 1066 km2 (5.23%), 2161 km2 (10.60%), 2308 km2 (16.23%) and 4562 km2 (22.40%) of the province surface area would be respectively required to be protected. The overlap between the existing protected areas network and the selected conservation patches in this study based on the above-mentioned conservation goals were 14.80%, 21.08%, 31/21% and 43.20% respectively. Among the current protected areas of the province Gomishan and Qazanqayeh protected areas had the most overlap with the proposed conservation networks, while Azizabad and Khosh-Yeylagh protected areas were not selected as conservation important areas. The overlap between the selected conservation netwoks and the existing protected areas of the province was less than 50 percent. Results of second scenario indicated that the expansion of the protected areas network by 5.6, 16.6, 40.1 and 72.7 percent are necessary to meet 5, 10, 15 and 20 percent conservation targets respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Systematic conservation planning
  • Simulated Annealing
  • Marxan
  • bird species richness

سپاسی، ی.؛ دانه‌‌کار، ا.؛ علیزاده، ا.؛ درویش صفت، ع.ا. و شریفی‌‌پور، ر. 1389. طرح‌‌ریزی محیط‌‌زیستی جزیره هنگام برای حفاظت و گردشگری با ارزیابی چندمعیاره مکانی (SMCE). محیط‌‌زیست طبیعی، مجله منابع طبیعی ایران. 63: 159-172.

جعفری، ع.؛ یاوری، ا.ر.؛ بهرامی، ش. و یارعلی، ن. 1389. انتخاب مناطق حفاظت شده جدید با تأکید بر تیپ‌‌های گیاهی و استفاده از C-Plan (مطالعه موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد). محیط‌‌شناسی، 56: 1-12.

ذوالفقاری، ر.؛ فیاض، پ.؛ جعفری، ع.؛ میرزایی، م.ر. و زمانی، س.م. 1391. تعیین مناطق دارای اولویت حفاظتی در جنگل آموزشی و تحقیقاتی دانشگاه یاسوج براساس عوامل فیزیوگرافی. اکولوژی کاربردی. 2: 65-73.

مهری، ا.؛ سلمان‌‌ماهینی، ع.؛ میرکریمی، س.ح. و رضایی، ح.ر. 1393الف. انتخاب مناسب‌‌ترین شبکه مناطق تحت حفاظت با استفاده از یک الگوریتم هوشمند (مطالعه موردی: استان مازندران). محیط‌‌زیست طبیعی، منابع طبیعی ایران، 67: 207-222.

مهری، ا.؛ سلمان‌‌ماهینی، ع.؛ میرکریمی، س.ح. و رضایی، ح.ر. 1393ب. مقایسه کارایی سه الگوریتم هوشمند یارانه‌‌ای در انتخاب مناطق مناسب حفاظت (مطالعه موردی: استان مازندران). محیط‌‌شناسی. 40(1): 1-16.

میرزایی، ر.1391. تعیین مناطق مناسب حفاظت از پرندگان بر اساس الگوی مکانی تهدیدات محیط‌زیستی و تنوع گونه‌ای در استان گلستان. رساله دکتری، مهندسی منابع‌طبیعی- محیط‌زیست، دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس. 136ص.

یاری، ف.؛ دانه‌‌کار، ا.؛ و شریفی‌‌پور، ر. 1389. شناسایی مناطق تحت حفاظت در شهرستان رودان از طریق ارزیابی چندمعیاره مکانی. فصلنامه زمین‌‌شناسی و محیط‌‌زیست. 13: 65- 78.

یوسفی، م.؛ اشرفی، س.؛ کفاش، ا.؛ و داور، ل. 1395. بررسی میزان پوشش بیوم‌‌های خشکی ایران به وسیله مناطق حفاظت‌‌شده. محیط‌‌زیست طبیعی، منابع طبیعی ایران. 69 (2): 581-595.

Ardron, J. A.; Possingham, H. P. & Klein, C. J. 2010. Marxan Good Practices Handbook, Version 2. Pacific Marine Analysis and Research Association. Victoria, BC, Canada, 155 p.

Ball, I. R.; Possingham, H. P. & Watts, M. E. 2009. Marxan and relatives: software for spatial conservation prioritization, In: Moilanen, A.; Wilson, K. A. & Possingham, H. P. (Eds.), Spatial conservation prioritisation: Quantitative methods and computational tools. Oxford University Press, New York, pp. 185-195.

Chape, S.; Harrison, J.; Spalding, M. & Lysenko, I. 2005. Measuring the extent and effectiveness of protected areas as an indicator for meeting global biodiversity targets. Philosophical Transactions of the Royal Society B-Biological Sciences. 360: 443-455.

Cowling, R.; Knight, A.; Faith, D.; Ferrier, S.; Lombard, A.; Driver, A.; Rouget, M.; Maze, K.& Desmet, P. 2004. Nature conservation requires more than a passion for species. Conservation Biology. 18: 1674-1676.

Cowling, R.; Pressey, R.; Sims-Castley, R.; Le Roux, A.; Baard, E.; Burgers, C.& Palmer, G. 2003. The expert or the algorithm? - Comparison of priority conservation areas in the cape floristic region identified by park managers and reserve selection software. Biological Conservation. 112:147-167.

Game, E. T. & Grantham, H. S. 2008. Marxan User manual: For Marxan Version 1.8.10. University of Queensland, Queensland, Australia, and Pacific Marine Analysis and Research Association, Vancouver, British Columbia, Canada, 127 p.

Groves, C. 2003. Drafting a conservation blueprint: A practioner's guide to planning for biodiversity. Island Press, Washington D.C., 457 p.

Knight, A. T.; Cowling, R. M.; Possingham, H. P. & Wilson, K. A. 2009. From theory to practice: Designing and situating spatial prioritization approaches to better implement conservation action. In: Moilanen, A.; Wilson, K. A. & Possingham, H. P. (Eds.). Spatial conservation prioritisation: Quantitative methods and computational tools. Oxford University Press, New York, pp. 249-259.

Moilanen, A. & Ball, I. R. 2009. Heuristic and approximate optimization methods for spatial conservation prioritization. In: Moilanen, A.; Wilson, K. A. & Possingham, H. P. (Eds.). Spatial conservation prioritisation: Quantitative methods and computational tools. Oxford University Press, New York, pp. 58-69.

Momeni Dehaghi, I.; Salman Mahiny, A.; Alizadeh Shabani, A. & Karami, M. 2013. Efficiency of current reserve network in Golestan Province (Iran) for the protection of hoofed ungulates, Biodiversity, 14: 162-168.

Pawar, S.; Koo, M. S.; Kelley, C.; Ahmed, M. F.; Chaudhuri, S. & Sarkar, S. 2007. Conservation assessment and prioritization of areas in Northeast India: priorities for amphibians and reptiles. Biological Conservation 1 3 6: 3 4 6 - 3 6 1.

Possingham, H. P.; Ball, I. R. & Andelman, S. J. 2000. Mathematical methods for identifying representative reserve networks. In: Ferson, S. & Burgman, M. (Eds.). Quantitative methods for conservation biology. Springer-Verlag, New York, 291-305.

Pressey, R. 2004. Conservation planning and biodiversity: Assembling the best data for the job. Conservation Biology. 18: 1677-1681.

Pressey, R. L.; Cabeza, M.; Watts, M. E.; Cowling, R. W. & Wilson, K. A. 2007. Conservation planning in a changing world. Trends in Ecology and Evolution. 22: 583-592.

Pressey, R. L. 1994. Ad hoc reservations - forward or backward steps in developing representative reserve systems. Conservation Biology. 8: 662-668.

Rodrigues, A.; Akçakaya, H.; Andelman, S.; Bakarr, M.; Boitani, L.; Brooks, T.; Chanson, J.; Fishpool, L.; Da Fonseca, G. & Gaston, K. 2004. Global gap analysis: Priority regions for expanding the global protected-area network. BioScience. 54:1092-1100.

Rodrigues, A. S. L. &Gaston, K. J. 2001. How large do reserve networks need to be?. Ecology Letters. 4:602–609.

Tognelli, M. F.; Ramirez de Arellano, P. I.; Brooks, T.; Rodrigues, A. & Marquet, P. A. 2008. How well do the existing and proposed reserve networks represent vertebrate species in Chile?. Diversity and Distributions. 14: 148–158.