ارزیابی توان منطقه حفاظت شده میش داغ برای کاربری گردشگری با روش‌های PROMETTEE, AHP, ANP در محیط GIS

نوع مقاله: مقاله ترویجی

نویسندگان

1 دانشگاه ازاداسلامی واحدتهران شمال

2 دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

چکیده

گردشگری صنعتی بزرگ و یکی از پویاترین بخش‌های اقتصاد یک کشور محسوب می‌شود‌. امروزه، گردشگری در دنیا یکی از مهم‌ترین ابزار دولت‌ها برای معرفی فرهنگ به سایر ملت‌ها است. در این پژوهش، پس از شناسایی شاخص‌ها برای تعیین توان کاربری گردشگری و نرمال‌سازی آن ها، اقدام به ‌اولویت‌بندی شاخص‌ها شد. روش‌های علمی استفاده شده در این پژوهشPROMETHEE‌ به همراه روش AHP و روش ANP برای وزن دهی به شاخص‌ها در ‌نرم‌افزار Expert choice و Super Decision بوده است. هر یک از روش‌ها با توجه به رویکرد خود رتبه بندی متفاوتی را ‌ارایه دادند و در نهایت با واردکردن نتایج و روی هم‌گذاری نقشه‌ها در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)‌، نقشه نهایی توان گردشگری منطقه تهیه شد. نتایج این مطالعه نشان داد که در روش PROMETHEE‌، شاخص شیب در اولویت اول‌، شاخص ارتفاع در اولویت دوم‌، جهت جغرافیایی در اولویت سوم‌ بود در حالی که در روشANP شاخص شیب در اولویت اول‌، شاخص پوشش گیاهی در اولویت دوم‌ و شاخص جهت جغرافیایی در اولویت سوم بود. نتایج وزن‌دهی شاخص‌ها به روش AHP نشان داد که بیشترین وزن را شیب‌ و سپس تراکم پوشش گیاهی به خود اختصاص می‌دهند. برای گردشگری گسترده درحدود 98 درصد از منطقه دارای توان بسیار مطلوب‌ و 2 درصد از منطقه دارای توان مطلوب‌ است حال آنکه برای گردشگری متمرکز 62 درصد از منطقه دارای توان بسیار مطلوب‌، 37 درصد از منطقه دارای توان مطلوب و 1 درصد دارای توان نامطلوب است. نتایج حاصل از مطالعه صورت گرفته حاکی از آن است که این محدوده دارای توان بالقوه برای توسعه گردشگری است و می‌توان از طریق برنامه‌ریزی منطقی در راستای گردشگری پایدار‌، امکان توسعه هر چه بیشتر گردشگری منطقه را فراهم نمود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Capability Assessment of Mishdagh Protected Area for Ecotourism using PROMETHEE and ANP in GIS Environment

نویسندگان [English]

  • Mehdi salemi 1
  • zahra Sayahi 2
  • Seyed Ali Jozi 3
1 Azad Univercity
2 Ferdousi Univercity
3 Azad Univercity
چکیده [English]

Tourism is a large industry and one of the most dynamic sectors of the economy of every country. Today, tourism also provides an efficient tool to governments for introducing culture of the destinations to other nations. In this study, we identified criteria for tourism and then normalized and prioritized those criteria using PROMETHEE, AHP and ANP methods in Expert Choice and Super Decision software. Each one of the methods provided different ranking based on the nature of their approach. We generated maps of the criteria and overlaid them in GIS for tourism capability assessment. Results of this study indicated that the PROMETHEE method ranked slope as the first, elevation as the second and aspect as the third criterion. The AHP weighting method ranked slope as the first and vegetation density as the second factor, while the ANP ranked slope as the first, vegetation density as the second and aspect as the third. For extensive tourism, 98% of the area has very high capability and 2 % has high capability. For intensive tourism, 62 % of the area has very high capability, 37 % has high capability and the rest 1% has no capability. Our results indicate the high capability of the area for tourism and its potential can best be realized through appropriate planning.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Assessment
  • Tourism
  • Protected area
  • Mishdagh
  • GIS
ایرجی‌، ف. و همامی‌، ر. 1390. ارزیابی روش‌های تصمیم گیری قطعی و فازی برای مکان یابی تفرج گسترده (مطالعه موردی: پناهگاه حیات وحش عباس آباد. مجله کاربرد سنجش ازدور و درعلوم منابع طبیعی. 2(1): 14ص.
اتابک‌، ق.؛ رضوانی‌، ع. و لاجوردی‌، م. 1392. توان‌های طبیعی جزیره هنگام درتوسعه فعالیت‌های اکوتوریستی‌، پایا نامه ارشد دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. 15ص.
کشوری‌، ب. و تیموری‌، پ. 1389. امکان سنجی گردشگری ساحلی‌، نمونه موردی: شهر بابلسر با استفاده ازسیستم اطلاعات جغرافیایی‌، فصنامه علمی پژوهشی جغرافیایی انسانی .2(4): 74ص.
ضیایی نژاد‌، ه.؛ پورخباز‌، ح. و فرخیان‌، ف. 1394. ارزیابی تناسب اراضی برای کاربری توریسم با استفاده از GIS (مطالعه موردی: منطقه تنگ سولک بهمیی‌، کهگیلویه و بویراحمد). مجله پژوهش‌های محیط‌زیست. 11(6): 99-108.
ثروتی‌، م. و اسلامی فرد‌، ص. 1389. نقش ویژگی‌های ژئومرفولوژیک و ساختاری برآمایش منطقه فسا با استفاده سیستم اطلاعات جغرافیایی . فصنامه علمی پژوهشی جغرافیایی انسانی. 2(3):77ص.
جوزی‌، ع.؛ رضایان‌، س. و خواه شهانی‌، ح.‌ 1393. ارزیابی توان اکولوژیکی منطقه حفاظت شده شیمبار به منظوراستقرارکاربری گردشگری پایدار به روش تصمیم گیری چند معیاره. پایدار‌، توسعه و محیط زیست. 2(1): 53 ص.
جوزی‌، ع.؛ رضایان‌، س. و آقامیری‌، ک. 1391. ارزیابی توان محیط زیستی منطقه حفاظت شده ورجین به منظور استقرارکاربری گردشگری با استفاده از روش ارزیابی چند معیاره مکانی. مجله علوم وتکنولوژی محیط زیست.14(1):11ص.
حسینی‌، م.؛ پورقاسمی‌، ح. و مرادی‌، ح. 1389. مدل سازی حفاظتی منطقه حفاظت شده مانشت و قلارنگ با استفاده از منطق فازی‌، مجله علوم محیطی. 8(1): 86 ص.
پرهام‌، س.؛ صالحی‌، ا. و مقصودی‌، م. 1390. ارزیابی توان توسعه گردشگری استان اصفهان: روستای اشکاوند و مناطق اطراف آن. محیط‌زیست و توسعه­. 2(4): ­7-16.       
حبیبی‌، ک.؛ تکیه خواه‌، م. و آزاد احمدی‌، م. 1391. ارزیابی توان گردشگری و برنامه‌ریزی شهری توسعه پایدار گردشگری نمونه موردی: پارک جنگلی آبیدار. فصنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری. 3(1): 14ص.
حسنی مهر‌، ص .و کوهی‌، ش. 1390. شناسایی توانمندی‌های بالقوه حوضه‌های رودخانه‌ای به عنوان مکان‌های مناسب طبیعت گردی مطالعه موردی: شفا رود گیلان. فصنامه جغرافیایی آمایش محیط. 13(1): 106 ص.
داوود خانی‌، ف.؛ قاسمی‌، ی. و شکروی‌، ن. 1391. تحلیل راهبردی توسعه گردشگری با تکیه بر پتانسیل اکولوژیکی دریاچه ارومیه. فصنامه علمی پژوهشی اکوبیولوژیکی تالاب‌، دانشگاه آزاداسلامی واحد اهواز3(12): 82 ص.
ضیایی‌، م.؛ بنی‌کمالی‌، س. و شریفی‌کیا‌، م. 1390. ارزیابی توان اکولوژیکی ‌اولویت‌بندی پهنه‌های مستعد گردشگری (مطالعه موردی: شهرستان مینو دشت). مجله برنامه ریزی و آمایش فضا15(1): 109-128.
فیروز آبادی‌، ه. 1393. ارزیابی توان اکولوژیکی پارک ملی بمو برای کاربری گردشگری و ‌ارایه راهکارهای برای توسعه این صنعت. اولین همایش ملی توریسم وگردشگری سبز .
قدیری‌، م.؛ سلمانی‌، م. و قصابی‌، م. 1393. ارزیابی توان توسعه گردشگری بیابان و تاثیر آن بر ابعاد اجتماعی و اقتصادی وکالبدی در سکونتگاه‌های روستایی (مورد مطالعه روستاهای شهرستان خور و بیابانک. نشریه علمی – پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی. 18(50): 281-304.
قدیمی‌، م.‌، ملکیان‌، م. و سفیانیان‌، ع. 1395. ارزیابی توان منطقه حفاظت شده قرخود برای گردشگری گسترده و متمرکز. جغرافیا و آمایش شهری- منطقه ای. 18(1): 68-53.
قدسی پور‌، ح. 1390. فرایند تحلیل سلسله مراتبی. دانشگاه صنعتی امیرکبیر. 7ص.
کفاش‌، ا. و یوسفی‌، م. 1393. بررسی تاثیر پوشش گیاهی درلانه گزینی سوسمار دم تیغی بین النهرین درمنطقه حفاظت شده میش داغ استان خوزستان‌، فصنامه علمی پژوهشی محیط زیست جانوری. 6(2): 106ص.
مومنی‌، م. 1393 . مباحث نوین تحقیق در عملیات. 18-20.
Aurger, P. 2000. Aggregation and emergence in ecological modeling. Eco. Model. 12.
Basnet, B.B.; Pan, A.A. & Raine, S.R. 2001.Selecting sites for animal west application using a raster GIS, Environmental management. 28:532.
Brans, J. P. & Vincke, P.H.1985 .A Preference Ranking Organization Method (The PROMETHEE Method for Multiple Criteria Decision-Making), Management Science. 6:643-656.
 Cetin, M. & Sevik, H. 2016. Evaluating the recreation potential of Ilgaz Mountain National Park in Turkey, Environmental Monitoring and Assessment. 188:52.
Cetin, M. 2015. Evaluation of the sustainable tourism potential of a protected area for landscape planning: a case study of the ancient city of Pompeipolis in Kastamonu. International Journal of Sustainable Development & World Ecology. 22(6): 490–495.
Duzgunes, E. & Demirel, O. 2013. Determining the tourism potential of the Altındere Valley National Park (Trabzon/Turkey) with respect to its conservation value, International Journal of Sustainable Development &world ecology. 20(4): 358–368.
Dodds, H.S. 2000. Pathways and paradigms for sustaining human communities.In: Lawrence R.J.Sustaining human settlement: A challenge for the new millennium, Great Britain: urban International press. 28.
Mamun, A. & Soumen, M .2012. A Methodology for Assessing Tourism Potential: Case Study Murshidabad District, West Bengal, India, International Journal of Scientific and Research Publications. 9(2):2250-3153.
Geneletti, D. & Duren, I.V.2008. Protected area zoning for conservation land use: A combination of spatial multi-criteria and multi objective evaluation-Landscape and urban planning. 85(2):97.

Tavana, M.; Behzadian, M.; Pirdasht, M. &Pirdashti, H. 2013. Prpmethee-gdss for oil and gas pipeline planning in the Caspian Sea basin, Journal of Energy Economics, 36: 716–728.

Tomezyk, A.M. 2011.A GIS assessment and modelling of environmental sensitivity of recreational trails: The case of Gorce National Park, Poland. 339–351.
Petrosillo, I.; Zurlini, G.; Corliano, M.E.; Zaccarelli, N. & Dadamo, M. 2007. Tourist perception of recreational environment and management in a marine protected area, Landscape and Urban Planning. 79(1): 29–37.
Yuji, M.2011. Site Suitability Evaluation for Ecotourism Using GIS & AHP: A Case Study of Surat Thani Province, Thailand, Procedia-Social and Behavioral Sciences. 269-278.