منطقه‌بندی سرزمینی و تقسیم کار ملی؛ پیش نیاز تحقق اهداف آمایش سرزمین در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس برنامه ریزی و آمایش سرزمین سازمان برنامه و بودجه کشور

2 رئیس گروه محیط زیست سازمان برنامه و بودجه

چکیده

در مطالعه‌ها و برنامه‌‌ریزی‌‌های آمایشی و منطقه‌‌ای، تدوین راهبردها و سیاست و همچنین تقسیم کار بین مناطق مختلف یک کشور بر اساس مجموعه‌‌ای از ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و توان بوم‌شناختی (توان اکولوژیکی) مهمترین اهداف برنامه‌‌ریزی‌‌های منطقه‌‌ای و آمایشی است. به همین دلیل منطقه‌بندی(1) پهنه‌‌های هر کشور یکی از بحث‌های محوری در آمایش سرزمین و برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای قلمداد می‌‌شود، به همین علت در خلال چند دهه گذشته و همزمان با طرح موضوع آمایش سرزمین و تقسیم کار ملی بر اساس منطقه‌بندی همواره در کانون توجه برنامه‌‌ریزان آمایش در کشور بوده است. متاسفانه با وجود گذشت سالیان متمادی از برنامه‌‌ریزی‌‌های منطقه‌‌ای و آمایشی در کشور و طرح موضوع منطقه‌بندی در کشور به تناسب ویژگی‌‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و بوم‌شناختی، هر گز این منطقه‌بندی‌ها عملیاتی نشده و کماکان این منطقه‌‌بندی‌‌ها با نگرش سیاسی و در چارچوب ‌تقسیم‌بندی استانی است. مقاله حاضر در زمره پژوهش‌‌های کیفی دسته‌‌بندی شده که در آن با بهره‌‌گیری از روش تحلیل محتوا و ابزار مطالعه اسنادی و کتابخانه‌‌ای به بررسی و تحلیل الزامات منطقه‌‌بندی سرزمینی در کشور و پیشینه این مقوله در تاریخ نظام برنامه‌‌ریزی کشور پرداخته شده است. دستاوردها و نتایج این پژوهش، را باید ماحصل تجارب و تحلیل‌‌های کارشناسی نگارندگان در طی سال‌‌های اخیر در سازمان برنامه و بودجه کشور و جمع‌‌بندی نظرها و دیدگاه‌‌های شفاهی بسیاری از صاحب‌‌نظران و کارشناسان خبره ملی و استانی دانست. بر این اساس در این مقاله ضمن برشمردن اهمیت و ضرورت منطقه‌‌بندی سرزمینی در کشور، به صورت خلاصه به انواع منطقه‌‌بندی‌‌های سرزمینی صورت گرفته در کشور اشاره شده و پس از تشریح مهمترین موانع و مشکلات فراروی منطقه‌بندی سرزمینی در کشور، نسبت به ارایه شیوه‌‌ای نوین در منطقه‌‌بندی سرزمینی کشور اهتمام شده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Territorial Zoning and National Division of Labor; Prerequisite to Achieving the Goals of Spatial Planning in Iran

نویسندگان [English]

  • amir sameni 1
  • farzam pourasghar Sangachin 2
1 expert of planning and spatial planning in plan and budget organization
2 Head of Department. plan and budget organization
چکیده [English]

In strategic spatial planning and regional planning studies, formulation of strategies, policies as well as Division of labor between country regions based on a set of economic, social, cultural and ecological potential aspects, is the most important goals. For this reason, territorial zoning will be considered as a one of the central issues of zoning areas in spatial planning and regional planning. Therefore, during the past few decades and along with the raising the strategic spatial planning topic and national division of labor based on territorial zoning, always in the spotlight of spatial planners in the country. Unfortunately, despite the passage of many years of regional and spatial planning in the country, and raising the topics of zoning in the country, according to economic, social, political and ecological aspects, these zoning have not been operated and still continue the types of zoning have been done with political attitudes and in the division of the province. This paper classified as qualitative research that with use of content analysis method and documentary and library study tools, has been proceed to study and analyze the requirements of the territorial zoning in the country and the background of this issue in the country planning system history. On the basis of this study, while pointing out the importance and necessity of territorial zoning in the country, in summary, the types of territorial zoning has been mentioned in country, and after explaining the obstacles ahead of territorial zoning in the country, has been concerned to provide new ways of territorial zoning in the country.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Strategic spatial planning
  • Territorial zoning
  • Iran
  • Requirements
  • National division of labor
Amir Ahmadian, B. 2004. National Divisions, Cultural Research Office Publications, Tehran
Andalib, A. 2001. Basic Theory and Principles of Border Spatial Planning of the Islamic Republic of Iran, Karang Press (In Persian)
Glasson, J. 1996. (A) Thematic foundations of regional planning (the second part of the concept of region), Journal of Housing and Rural Environment, No. 73 and 74, pp. 30- 23 (In Persian)
Glasson, J.; 1996. (b) Thematic foundations of regional planning (the second part of the concept of regional planning), Journal of Housing and Rural Environment, No. 75 and 76, pp. 38- 33.(In Persian)
Habibi, M. 1986. What is a region? (Translated by UNESCO No.14 Magazine of Human Housing and Social and Cultural Environment 1979), Building and Housing Research Center
Hafeznia, M. 2016. Political Geography of Iran, Samat Publications, New Edition with Reforms and Additions, Tehran
Hilhorst, J. 1991. Regional Planning (Systematic Impression), Translators Seyed Gholamreza Shirazian, Marzieh Sedighi, Seyed Abolghasem Hosseinioun (In Persian)
Homsi, M. 1975. A method for dividing cities and homogeneous economic and social regions of Iran, Pahlavi University of Tabriz
Karimi pour, Y. 2003. Introduction to the National Divisions of Iran, Journal of Geographical Research, No. 44, pp. 1105- 90. (In Persian)
Makhdoom, M. 1999. Land Use Planning Foundation, University of Tehran Press (In Persian)
Masoumi Eshkevari, H. 1991. Principles and Foundations of Regional Planning, Publications of the Plan and Budget Organization (In Persian)
Mojtahed zadeh, Gh. 1989. Introduction to the principles and foundations of regional planning, Massoud Press (In Persian)
Motee Langroudi, H. 2003. Rural Planning with Emphasis on Iran, Jahad of Mashhad University (In Persian)
Papoli Yazdi, M. & Amir Ebrahimi, M. 2007. Rural Development Theories, Tehran, Ministry of Culture and Islamic Guidance
Pour asghar Sangachin. F. 2014. A Review of Developments in the Spatial and Political Development Area in Iran, Planning and Budget Organization, Tehran
Program and Budget Organization. 1998. Fundamentals of Regional Development Planning, Zohal Institute Press
Sarrafi, M. 1998. Fundamentals of Regional Development planning, Plan and Budget Organization (In Persian)
Shie, A. 2004. Introduction to the Basics of Urban Planning, Iran University of Science and Technology Publications, Tehran (In Persian)
Shokooei, H. 2001. New Perspectives on Urban Geography, Samat Publications, Fifth Edition
Soror, R. 2005. Applied Geography and Spatial Planning, Samat Publications, Tehran
Statistics Center of Iran. 2016. Preliminary report of the results of the general census of population and housing in 2016, Tehran (In Persian)
Tawfiq, F. 2005. Spatial planning and its adaptation to the situation in Iran, Iran Urban Planning Studies and Research Center
Ziari, K. 2001. Principles and Methods of Regional Planning, Yazd University Press (In Persian)