اثر هیدرولوژی بر فرایند شکل‌گیری استقرار پیش از تاریخ شهرک فیروزه در دشت نیشابور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه نیشابور

2 استاد گروه باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس

3 استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس

4 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

هیدرولوژی به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل محیطی نقش مهمی در شکل‌گیری استقرارهای انسانی داشته است. دشت نیشابور به عنوان بخشی از حوضه شمال‌شرق ایران در دامنه رشته‌کوه بینالود قرار گرفته و از زمین‌های کوه‌پایه‌ای و دشت تشکیل شده است. در دشت نیشابور، رودخانه‌های متعددی وجود دارند که همگی از بینالود سرچشمه گرفته و مازاد آب آن‌ها در فصول پر بارش از جنوب‌غربی دشت توسط رودخانه کال‌شور به بیرون هدایت می‌شوند. پژوهش حاضر، مبتنی بر جمع آوری مدارک مادی است که با متد کاوش لایه‌نگاری در استقرار پیش از تاریخی شهرک فیروزه به‌دست آمده است. شهرک فیروزه استقراری است که در فاز پایانی برنز در حاشیه یکی از مهم‌ترین رودخانه‌های نیشابور به نام فاروب رومان شکل گرفته و تحلیل لایه‌های فرهنگی آن به عنوان جامعه آماری مورد مطالعه نشان می‌دهد که هیدرولوژی نقش مهمی در شکل‌گیری و تداوم زمانی استقرار داشته است. تجزیه و تحلیل مدارک مادی جامعه آماری همچنین نشان می‌دهد استقرارهای انسانی در دوران پیش از تاریخ دشت نیشابور ارتباط تنگاتنگی با منابع آب داشته‌اند و از آن جا که رودخانه‌های این دشت در فصول پر باران سیلابی شده و طغیان‌گر هستند، در فرایندهای بلند‌مدت بسیاری از استقرارها همچون شهرک فیروزه تک‌دوره شده و بدون داشتن الگوی خاصی استقرار یافته اند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Impact of Hydrology on the Formation Process of Shahrak Firoze Prehistoric Settlement in the Neyshabur Plain

نویسندگان [English]

  • hasan basafa 1
  • alireza hazhbare 2
  • hamid khateb 3
  • javad nestani 4
چکیده [English]

Hydrology has had an important role in shaping human settlements as one of the most important environmental factors. As part of the Northeastern catchment of Iran, Neyshabur plain is located on the foot of Binalod mountain range, and is composed of a plain and foothill lands. There are numerous rivers in Neyshabur plain that emanate from Binalod Mountain, of which excess water is drained by Rude Kale-Shur in rainy seasons from the southwestern part of the plain. This study is based on collection of material documents obtained by stratigraphy method in a prehistoric settlement of Shahrak Firoze. Shahrak Firoze is a settlement formed in the margin of one of the most important rivers of Neyshabur named Farub Ruman in late Bronze Age, and analysis of its cultural layers as the statistical community under study shows that hydrology has been important in chronological formation and continuation of the settlement. Analysis of archaeological material of the statistical community also shows that prehistoric settlements in Neyshabur plain have been closely related to water resources. As the rivers of this plain have been torrential in rainy seasons with flood, in the long process many settlements such as that of Firoze have become errant in one period, and have been settled without any specific pattern.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shahrak Firoze site
  • Hydrology
  • Settlement pattern
  • Neyshabur Plain
  • Bronze Age