امکان سنجی تلفیق دو مقوله ارزیابی آثار توسعه و ارزش‏گذاری خدمات اکوسیستمی ‏در‏ ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیاران گروه برنامه ریزی و طراحی محیط پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

با وجود گذشت بیش از پانزده سال از تصویب قانون ارزیابی پیامدهای ناشی از توسعه بر محیط‏زیست در‏ایران، بررسی‏ها حاکی از وجود ضعف در اثر بخشی و کارایی ‏این ارزیابی‏هاست. گرچه برخی از‏این نارسایی‏ها را می‏توان به ضعف در ساختار اداری و اجرایی نسبت داد، اما کاستی‏های روش شناختی، عدم شفافیت و قطعیت گزارش‏ها نیز نقش مؤثری در بروز‏ این مشکلات داراست. یکی از مهم‏ترین دلایل ‏این عدم شفافیت، کیفی بودن معیارهای ارزیابی و عدم امکان وارد نمودن خسارت‏های تحمیل شده به محیط‏زیست در تحلیل‏های اقتصادی پروژه است.
با وجود پیشرفت‏های صورت گرفته در روش‏‏های ارزیابی آثار توسعه بر محیط‏زیست و همچنین ارزش‏گذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی ‏در جهان، جدایی دیدگاه‏ها و روش‏های به‏کار گرفته شده در ‏این دو زمینه از دانش، موجب شده تا برخلاف توانایی‏هایی که هر یک در اعتلای دیگری داراست، ارزیابی آثار توسعه و ارزش‏گذاری خدمات اکوسیستمی، هر یک به گونه‏ای مستقل توسعه و تکامل یابند.
در پژوهش حاضر، امکان تلفیق ‏این دو فرایند در راستای افزایش اثر بخشی گزارش‏های ارزیابی، از دو روش مورد واکاوی قرار گرفته است. روش اول مبتنی بر مقایسه تطبیقی دو فرایند ارزیابی پیامد‏های محیط‏زیست و ارزش‏گذاری خدمات اکوسیستمی‏است. بررسی‏ها نشان می‏دهد که وجود گام‏های مشترک در‏این دو فرایند، ‏این امکان را فراهم می‏سازد تا با اعمال تغییراتی در شرح خدمات EIA، امکان ادغام ارزش‏گذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی ‏در آن فراهم گردد. در واقع، با سنجش کمی ‏پیامد‏ها و انتخاب روش ارزش‏گذاری مناسب، براورد میزان خسارت‏های وارده به خدمات اکوسیستمی ‏منتخب بر اثر توسعه امکان پذیر می‏گردد. در روش دوم، با نظرسنجی از کارشناسان و صاحب‏نظران ارزیابی پیامدهای توسعه در کشور، علل ناکامی ‏EIA در ‏ایران و چگونگی تحقق ‏این تلفیق، مورد سوال قرار گرفت. نتایج نشان می‏دهد، مهم‏ترین علت عدم دستیابی EIA به اهداف مورد نظر در ‏ایران از دید کارشناسان به ترتیب عدم برخورداری از ساختار اجرایی مناسب، کیفی بودن معیار ارزیابی و عدم دسترسی به اطلاعات مورد نیاز است. کلیه کارشناسان معتقد بودند که ورود ارزش‏گذاری اقتصادی در فرایند EIA، منجر به افزایش اثر بخشی آن خواهد شد. همچنین مناسب‏ترین مرحله برای انجام ارزش‏گذاری در فرایند EIA، مرحله ارزیابی و مناسب‏ترین سطح برای ‏این امر، سطح طرح‏ریزی معرفی شده است. مهم‏ترین مانع پیش رو در ارزش‏گذاری اقتصادی محیط‏زیست در ‏ایران نیز از دید کارشناسان، عدم دسترسی به متخصصان لازم در ‏این زمینه اعلام گردیده است. در پایان الگوی پیشنهادی به منظور انجام ارزیابی اقتصادی پیامد‏های محیط‏زیست و پیشنهادهای در جهت تامین بستر لازم برای عملی شدن‏این تلفیق ارایه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Feasibility of Combining Two Issues “Environmental Impact Assessment” and "Ecosystem Services Valuation” in Iran

نویسندگان [English]

  • naghmeh mobareghee
  • shahendokht barghjelveh
چکیده [English]

Despite of fifteen years old legislation of Environmental Impact Assessment (EIA) in Iran, investigations show that there are some kinds of shortcoming in the effectiveness and efficiency of these assessments. Although some of these failures were attributed by weakness in the administrative structure, but methodological shortcomings and lack of transparency had an effective role in the these problems. One of the main reasons for this lack of transparency is qualitative criteria for EIA that caused the impossibility of entering the environmental damage inflicted by developments, to the economic cost- benefit analysis. Despite progress made in developing EIA and Ecosystem Services Valuation techniques, different views and methods applied in these two fields of knowledge have led to separate results. In this study the possibility of combining these two processes has been investigated in order to increase the effectiveness of the EIA. Studies show that it is possible to integrate ecosystem services valuation in by applying the changes in EIA Terms of Reference. In fact, with quantitative assessment of the impacts, and choosing the appropriate valuation methods, estimation of the amount of damages to selected ecosystem services would be possible. To develop the TOR, 38 surveys have been completed by EIA expert in Iran. Results shows that the main reasons for EIA shortcoming are “lack of appropriate administrative structure, qualitative criteria of assessment and shortcoming in access to the information”. All experts believed that including the ecosystem services valuation in EIA process, will increase its effectiveness. The most appropriate stage in EIA process for valuation is assessment stage and the most appropriate level for valuation is scheming in experts’ views. The main shortcoming facing the economic valuation of the environment is the lack of specialists in this field. At the end a model has been suggested for Economic Environmental Impact Assessment (EEIA) and some suggestions is presented to provide the necessary backgrounds for implementation and realization of this integration.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental impact assessment
  • Ecosystem services valuation
  • Environmental damage assessment
  • Iran