بررسی کاربرد مدل دسته‌بندی چند معیاره Electre- TRI در تعیین اهمیت آثار محیط‌زیستی (مطالعه موردی: ارزیابی آثار محیط‌زیستی طرح سد و شبکه آبیاری- زهکشی اردبیل)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی و مدیریت محیط‌زیست دانشگاه تهران

2 دانشیار دانشکده محیط‌زیست دانشگاه تهران

چکیده

تعیین میزان اهمیت آثار محیط‌زیستی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فرآیند ارزیابی آثار محیط‌زیستی(1) در طرحها و پروژه‌هاست که بیشتر به ماهیت چند معیاره بودن این مسئله وابستگی دارد. در واقع اهمیت اثر محیط‌زیستی تنها مبتنی بر شدت آن اثر نیست و لازم است معیارهای دیگری نیز در تعریف اهمیت اثر لحاظ شدند. در این تحقیق برای نخستین بار در فرایند ارزیابی آثار محیط‌زیستی (EIA) در ایران، امکان‌سنجی کاربرد مدل TRI- ELECTRE به‌عنوان یکی از معتبرترین تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره در تعیین اهمیت آثار محیط‌زیستی، مورد بررسی قرار گرفته و نتایج حاصل از کاربرد این مدل، با نتایج ارزیابی طرح سد و شبکه آبیاری- زهکشی اردبیل که به یکی از روش‌های معمول ارزیابی صورت پذیرفته، مقایسه شده است. در این تحقیق برای تعیین معیارهای برآورد اهمیت اثر، بررسی جامعی نیز در مراجع ملی و بین‌المللی به‌عمل آمده است.
از جمله ورودی‌های مدل دسته‌بندی ELECTRE-TRI، علاوه بر ارزش کمّی معیارهای اثر محیط‌زیستی، وزن معیارهاست که با توجه به عدم وجود روش شناسی مدون جهت تعیین وزن معیارها در روش‌های موجود ارزیابی آثار محیط‌زیستی در ایران، در این تحقیق، از روش تلفیقی برای برآورد وزن معیارها استفاده شده است. به این ترتیب‌که وزن معیارها براساس مراجع بین‌المللی یا قضاوت کارشناسی با وزن بدست آمده معیارها از روش آنتروپی، تلفیق شده و نتیجه به‌منزله وزن نهایی معیار، وارد مدل شده است.
نتایج حاصل از کاربرد مدل دسته‌بندی ELECTRE-TRI برای تعیین اهمیت آثار محیط‌زیستی فعالیت‌های طرح سد و شبکه آبیاری- زهکشی اردبیل و مقایسه آن با روش رایج استفاده شده در این طرح گامی به‌منظور معرفی روش‌های جدید ارزیابی آثار محیط‌زیستی در سطح جهانی و امکان‌سنجی کاربرد آن در فرایند EIA در ایران است و نگارندگان امید آن دارند که این تحقیق راهگشای انجام تحقیقات بیشتر در خصوص روش‌شناسی‌های موجود ارزیابی آثار محیط‌زیستی در سطح جهانی و ارتقای روش‌های موجود در کشور شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of fuzzy ELECTRE TRI method for determination of environmental impact significance of water resource development projects (the case of Ardebil Dam, Drainage and Irrigation Network Project)

نویسندگان [English]

  • behnaz khodabakhshi 1
  • hamidreza jafari 2
چکیده [English]

The large scale water resource development projects have in many cases recognized as the sources of diversified complex environmental impacts. Proper assessment of these impacts requires devising novel approaches to deal with the multiple aspects of the impacts per se, as well as to apply rather quantitative techniques to make more reliable and less uncertain synthesis of the overall consequences of the project activities on both the integrity and health of the surrounding environment. Analysis of the significance of the environmental impacts is a multiple criteria decision making problem and makes the core of the conventional environmental impact assessment methods. However, these conventional measures of significance analyses are proved to be inadequate for dealing with imprecise, vague and uncertain nature of the linguistic assessments of the ecological, social and cultural impacts.
A new numerical method called the fuzzy outranking sorting technique for ELECTRE TRI (ELimination Et Choix Traduisant la REalite) is proposed and applied in this research for the purpose of environmental impact significance assessment of the Ardebil Dam, Drainage and Irrigation Development Project in Northwestern Iran. The basic idea behind the research was to develop a methodological framework in order to assist the environmental impact analysts in reducing, as much as possible, the intrinsic imprecise and uncertain traits of the multi-expert judgment based methods currently used in the analysis of environmental impacts of the projects. Compared to the compensatory MCDM techniques, ELECTRE TRI provides the advantage of using a fuzzy approach in the analysis of the vague and poorly determined set of judgment data and helps in more credible assignment of values to a set of predefined categories with respect to a set of impact criteria. Results of the Fuzzy ELECTRE TRI based analyses are compared with a conventional method, which has used for the environmental impact assessment of the same project. It is argued that due to its multiple criteria and fuzzy characteristics, the ELECTRE TRI method is capable of producing more reliable inputs for the decision making process compared to the conventional additive techniques

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental impact assessment
  • Significance analysis
  • Multiple Criteria Decision Making
  • ELECTRE TRI