تحلیل توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان یزد از دیدگاه بیابان‌زدایی با کاربرد مدل تاپسیس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان

2 هیات علمی دانشگاه تهران

چکیده

بیابان‌‌زایی معضلی جهانی بوده و بیشتر کشورهای خشک و نیمه‌خشک جهان از جمله ایران با این پدیده مواجه هستند. بیابان‌زایی محدودیت‌‌های بسیاری از لحاظ کشاورزی، تأمین مواد غذایی، پرورش دام، توسعه صنعت و ارایه هزینه‌‌های خدماتی ایجاد می‌‌نماید. این پدیده فرایندی است که به تدریج توسعه و تشدید یافته و هزینه‌‌های اصلاح آن به شکل تصاعدی افزایش می‌‌یابد. بنابراین، توسعه همه جانبه و متعادل فعالیت‌‌های بیابان‌‌زدایی بین مناطق مختلف از ضروریت‌های امر و شرط لازم دستیابی به موفقیت در کنترل و کاهش آثار این پدیده است. از این‌رو شناخت و تجزیه و تحلیل وضع موجود نواحی مختلف از دیدگاه بیابان‌‌زدایی نخستین گام در فرایند توسعه پایدار منطقه‌‌ای و مبنای سیاست‌‌های بودجه‌‌بندی، نیروی انسانی و غیره را تشکیل می‌‌دهد. از طرفی ضعف روش‌‌های اندازه‌‌گیری سنتی عملکرد، نیاز به ارایه روش‌‌های نوین و کمی را ایجاب می‌‌کند. در این پژوهش به منظور تحلیل توسعه یافتگی مناطق از دیدگاه بیابان‌‌زدایی در ابتدا با استفاده از روش آنتروپی شانون اوزان شاخص‌‌ها برآورد و سپس با کاربرد مدل تاپسیس اقدام به تعیین میزان توسعه یافتگی واحدها شد. نتایج حاصله نشان داد که شهرستان‌‌های اردکان و بافق به ترتیب با نزدیکی نسبی 5250/0 و 5124/0 از راه‌‌حل ایده‌‌آل بیابان‌‌زدایی از نظر مجموع شاخص‌‌ها در وضعیت بسیار توسعه یافته و شهرستان‌‌های یزد، تفت و مهریز مشترکاً با نزدیکی نسبی صفر از راه‌‌حل ایده‌‌آل در وضعیت بسیار محروم می‌‌باشند. در نهایت پیشنهاد شد که در فرایند بودجه‌‌بندی و برنامه‌‌ریزی توسعه آتی شهرستان‌‌ها از لحاظ بیابان‌‌زدایی، نتایج و رتبه‌‌بندی به دست آمده مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis the Development of Cities of Yazd Province From View Point to Combat Desertification by TOPSIS Models

چکیده [English]

Desertification is a global problem and most of the arid and semi-arid countries including Iran faced this problem. Desertification has many limitations in terms of agriculture, food security, livestock raising, industry development and service costs. This phenomenon is a process that gradually developed, intensified and the cost of its reclamation increased exponentially. There for, substantial and balanced development of desertification activities is necessary for achieving success in controlling and reducing the effects of this phenomenon in different regions. Hence, determining and analysing the present condition of desertification in different areas is the first step in the prosses of regional sustainable development and the basis of budgeting policy, human resources and so on. On the other hand, due to the weakness of traditional methods of measuring performance, it is necessary to provide new and quantitative methods. In this study, in order to analyze the development of the regions from desertification perspective, the weights of indices were estimated using Shannon entropy model. The development rate of the units was determined using TOPSIS model. The ontained results showed that Ardakan and Bafg cities are very developed with the relative closeness of 0.5250 and 0.5124 from the ideal desertification solution, respectively. But Yazd, Taft and Mehriz cities are very poor with the relative closeness of zero from the ideal solution. Based on our results we suggeste that the obtained results and ranking should be considered in the process of budgeting and planning for the future development of cities in terms of desertification.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Combat Desertification
  • Multiple Attribute Decision- Making (MADM)
  • paired comparison
  • Shannon entropy models
  • Topsis Model

احمدی، ح. 1387. ژنومرفولوژی کاربردی، بیابان و فرسایش بادی. انتشارات دانشگاه تهران.

آذر، ع. 1380. بسط و توسعه روش آنتروپی شانون برای پردازش داده‌‌ها در تحلیل محتوی. فصلنامه علوم انسانی دانشگاه الزهرا(س)، 37 و 38: 1- 18.

آذر، ع. و رجب زاده ، ع. 1396. تصمیم گیری کاربردی، رویکرد MADM، چاپ هفتم، انتشارات نگاه دانش.

اصغرپور، م ج. 1394. تصمیم‌‌گیری چند معیاره. انتشارات دانشگاه تهران.

اکبری، م.؛ کریم زاده،ح ر.؛ مدرس،ر. و چکشی، ب. 1386. ارزیابی و طبقه‌‌بندی بیابان‌زایی با فناوری سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی منطقه خشک شمال اصفهان. مجله تحقیقات مرتع و بیابان ایران. 2: 124- 142.

بدری، س ع. 1369. مکانیابی مراکز توسعه روستایی، پایانامه کارشناسی ارشد، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تربیت مدرس.

تقوایی، م.؛ وارثی، ح ر. و شیخ بیگلو، ر. 1390. تحلیل نابرابری‌‌های توسعه ناحیه‌‌ای، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی. 78:1 53- 168.

سازمان جنگل‌‌ها مراتع و آبخیز‌‌داری کشور. 1384. برنامه ملی مدیریت مناطق بیابانی کشور، معاونت امور مراتع و خاک.

صادقی روش، م ح. 1392. کاربرد مدل موریس در طبقه‌‌بندی و تحلیل توسعه یافتگی بیابان‌زدایی در سطح شهرستان‌های استان یزد، فصلنامه مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست. 1: 23-35.

صادقی روش، م ح. 1395. کاربرد مدل آنتروپی شانون در پهنه‌‌بندی توسعه یافتگی شهرستان‌‌های استان یزد از دیدگاه بیابان‌‌زدایی، فضای جغرافیایی، 16(54): 113-133.

صادقی روش، م ح. 1396. تحلیل سطوح توسعه‌یافتگی عملکردهای بیابان‌زدایی شهرستان‌های استان یزد با کاربرد مدل اسکالوگرام. پایداری، توسعه و محیط زیست، 4 (1): 28-15.

صفرزاده، ب. و رحمانی، ب. 1394. جایگاه ارتباط شاخص های خدمات شهری و جمعیت در ارزیابی درجه توسعه یافتگی شهر‌‌های استان اردبیل با استفاده از مدل TOPSIS. نشریه آمایش محیط. 8(30): 1-8.

طلوعی اشلقی، ع.؛ غریب، ا.؛ دادرس، ک. و قراخانی، د. 1393. سرمایه‌‌گذاری در بورس اوراق بهادار با به‌کارگیری مدلهای تصمیم گیری چند شاخصه. دانش سرمایه گذاری. 3(11): 223-238.

عالی‌‌پور، م.؛ قدوسی، ج.؛ محمدی، ع. و امیدواری، م. 1395. ارزیابی شاخص های بهره وری بهینه از پارکهای جنگلی. مجله پایداری، توسعه و محیط زیست. 2(4): 38-50.

ملک زاده، غ. 1387. ارزیابی و رتبه‌‌بندی سطح فناوری شش شاخص صنعتی منتخب استان خراسان با استفاده از روش TOPSIS، مجله دانش و توسعه. 23: 150- 132.

Ardielli, E. 2016. Comparison of Multiple Criteria Decision Making (MCDM) approaches evaluating e-government development, Littera Scripta, 9(2): 10-24.

Bednarik, M.; Magulova, B.; Matys, M. & Marschalko, M. 2010. Landslide susceptibility assessment of the Kral ovany–Liptovsky Mikulas railway case study, Physics and Chemistry of the Earth, 35(3-5):162-171.

Copus, A. K. & Crabtree, J. R. 1999. Indicators of socio - economic sustainability: an application to remote rural Scotland. Rural Studies, 12: 41-54.

 [ESCAP] United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific.1994. Guidelines for Rural center planning, New York , United Nation, 25 pp.

Abdel-Malak, F. F.; Issa, U. H.; Yehia H. Miky, Y. H. & Osman. E. A. 2017. Applying decision making techniques to civil engineering projects. Beni-Suef University Journal of Basic and Applied Sciences.(In Press) Doi: 10.1016/j.bjbas.2017.05.004.

Hwang, C. L. & Yoon, K. P. 1981. Multiple attribute decision making: methods and applications. Springer, New York. 181 pp.

Kazimieras Zavadskas, E.; Mardani, A.; Turskis, Z.; Juson, A. & Nor, K. M. 2016. Development to TOPSIS method to solve complicated decision making problems an overview on development from 2000 to 2015. International Journal of Information Technology & Decision Making, 15(3): 645-682.

Ketabi, S.; Fathi, S.; Asgarnezhad Nouri, B. & Shekarchizadeh Esfahani, S. 2012. Ranking Stock Exchange Development of the Selected Countries Using TOPSIS Method, Basic and Applied Scientific Research, 2(8): 8311-8320.

Sadeghi Ravesh M. H.; Ahmadi, H.; Zehtabian, Gh. R. & Tahmoures, M. 2013. Application of Taxonomy Analysis in Sustainable Development Planning of Combating Desertification. DESERT. 17: 147-159.

Shannon, C. E.1948. A Mathematical Theory of Communication. Bell System Technical, 27(3): 379–423.

Soleimani-damaneh, M. & Zarepisheh, M. 2009. Shannons entropy combining the efficiency results of different DEA models: Method and application, Expert System With Applications, 36(3): 5146-5150.

Srdjerici, B. 2004. An object multi-criteria evaluation of water management scenarios, Water resources management, 18: 33-54.

Xiajing, D. & Junjie, Z. 2011. The TOPSIS Analysis on Regional Disparity of Economic Development in Zhejiang Province, Canadian Social Science, 7 (5): 135-139.

Zand, F. & Dinpanah, G. 2013. The Survey Development of Rural Residential Places through TOPSIS Technique, Case study: District of Sharifabad, Pakdasht Township, Tehran Province, Iran. International Journal of Agronomy and Plant Production, 4 (10): 2520-2525.