مقایسه روش‌های سنجش توسعه پایدار منطقه‌ای با استفاده از شاخص‌های ترکیبی (مطالعه موردی: استان‌های کشور ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکتری برنامه‌ریزی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران

2 دانشیار دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران

چکیده

یکی از الزامات اساسی فرایند توسعه پایدار ملی، توجه به ویژگی‌های منطقه‌ای با استفاده از مجموعه‌ای از شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی است تا ضمن شناسایی این تفاوت‌ها، بتوان منابع را به صورت بهینه به مناطق مختلف تخصیص داد. از طرفی شناسایی شاخص‌ها و روش‌هایی که بتواند به بهترین نحو این تفاوت‌ها را نشان دهد، بسیار حایز اهمیت است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تفاوت‌های منطقه‌ای استان‌های ایران از منظر توسعه پایدار با استفاده از مجموعه‌ای از شاخص‌ها و همچنین مقایسه روش‌های مختلف اندازه گیری و سطح‌بندی با استفاده از شاخص‌های ترکیبی است. برای این منظور، ابتدا 13 شاخص از حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی شناسایی و داده‌های متناظر با آن‌ها برای 28 استان کشور ایران گردآوری شد. برای تهیه شاخص ترکیبی، از 5 روش Z- استاندارد، موریس، مک‌گراناهان، تحلیل‌عاملی و تحلیل مؤلفه‌های اصلی استفاده شده و شاخص‌های ترکیبی برای استان‌ها محاسبه و سطح‌بندی شدند. براساس این سطح‌بندی، به طورکلی استان‌های تهران و کهکیلویه و سمنان در رتبه‌های اول تا سوم و استان‌های سیستان و بلوچستان و کردستان در رتبه‌های آخر از نظر حرکت به سوی پایداری قرار گرفتند.
پس از سطح‌بندی و تهیه شاخص‌های ترکیبی استان‌ها، روش‌های مختلف اندازه‌گیری و سطح‌بندی با محاسبه ضریب همبستگی اسپیرمن مقایسه شدند. یافته‌های تحقیق نشان داد که تمامی روش‌ها ارتباط معنی‌داری با یکدیگر دارند، اما این رابطه در برخی از روش‌ها از جمله روش مک‌گراناهان با روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی بیشتر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparing Sustainable Development Evaluation Methods Using Composite Indicators (Case Study of Iran's Provinces)

نویسندگان [English]

  • farzam pourasghar 1
  • esmaeil salehi 2
  • morteza dinarvand 1
چکیده [English]

One of the main necessities of the national sustainable development process is attention to b paid to regional characteristics by utilizing a collection of economic, social, and environmental indicators in order to optimally designate resources to various regions while identifying these differences. On one hand, identifying the indicators and methods in order to show these differences is very important. On this basis, two issues have been studied in order to reach this overall aim. Initially, 13 indicators from economic, social and environmental precincts have been identified and their related data have been gathered for 28 provinces of the Iran. In order to provide a composite indicator, the 5 methods of Z- Score, Morris, MacGranahan, Factor analysis and principal component analysis have been utilized and composite indicators for the provinces have been computed and categorized. According to this categorization, Tehran, Kohkiluye and Buyerahmad, and Semnan provinces have been mainly ranked first to third, while Sistan and Baluchestan and Kordestan provinces are ranked among the last. After categorizing and providing composite indicators for the provinces, the correlation of the five methods with which their categorization was carried out using composite indicators was needed. For this aim, the Spearman correlation coefficient of the province,s ranking was calculated. These coefficients show that all methods have a meaningful relation with each other, but this relation is greater between some methods such as MacGranahan and the principal component analysis

کلیدواژه‌ها [English]

  • sustainable development
  • Composite indicators
  • Morris method
  • Component analysis method
  • Mac Granahan method