ارزیابی پایداری سیستم‎های کشاورزی با استفاده از شاخص تجمیعی در شهرستان پاکدشت

باغبانی, نسرین; کامبوزیا, جعفر; مهدوی دامغانی, عبدالمجید; سیاح‌نیا, رومینا

doi:10.22034/eiap.2025.229964

ارزیابی پایداری سیستم‎های کشاورزی با استفاده از شاخص تجمیعی در شهرستان پاکدشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نسرین باغبانی ¹

جعفر کامبوزیا ²

عبدالمجید مهدوی دامغانی ²

رومینا سیاح‌نیا ³

¹ دانشجوی دکتری اگرواکولوژی، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

² دانشیار گروه اگرواکولوژی، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

³ استادیار گروه برنامه‌ریزی و طراحی محیط، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

10.22034/eiap.2025.229964

چکیده

سیستم‌های کشاورزی در مناطق گرم و خشک با سرعت بالایی در حال تحول است. کشاورزان به منظور سازگاری با کم‌آبی، به شیوه‌های جدید مبتنی بر کشت گلخانه‌ای روی آورده‌اند. درآمد بلند مدت، امنیت غذایی و سازگاری مردم مناطق خشک تا حد زیادی به پایداری این شیوه‌های کشاورزی بستگی دارد. در این زمینه، ارزیابی سطح پایداری این سیستم‌های کشت بسیار مهم است. مطالعه حاضر تلاش می‌کند تا پایداری شیوه‌های کشاورزی در منطقه گرم و خشک شهرستان پاکدشت را با تعریف یک شاخص تجمیعی(AGI)⁽¹⁾ با استفاده از چهار شاخص اصلی ثبات، سازگاری، بهره‌وری و عدالت، پایداری را ارزیابی و عوامل تعیین‌کننده اصلی را بررسی ‌کند. به این منظور یک مطالعه میدانی در سه روستا با سیستم‎های کشت متفاوت در شهرستان پاکدشت انجام شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های ساختاریافته، بحث‌های گروهی متمرکز، مشاهدات میدانی، اطلاعات ثانویه جمع‌آوری شد. مجموعه جامعی از شاخص‌های فرعی مناسب برای سنجش شاخص‌های اصلی شناسایی شد. شاخص‌های اصلی و شاخص‌های فرعی با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی فازی⁽²⁾ برای اندازه‌گیری سطح پایداری روستاهای مورد مطالعه وزن‌دهی شدند. در بین شیوه‌های کشاورزی مورد مطالعه، روستای گلزار بیشترین پایداری، روستاهای کریم‌آباد و ارمبویه در رتبه‎های بعدی قرار گرفتند. رویکرد کل‌نگر و میان رشته‎ای به کار گرفته شده در این پژوهش، پتانسیل یک چارچوب مفید برای ارزیابی پایداری را داشته و خلاصه‌ای مفید از مسائل و مشکلات پایداری را فراهم می‌کند. لذا اطلاعات به دست آمده از این مطالعه پتانسیل استفاده در تدوین سیاست‌های این بخش از کشور را دارا است.

کلیدواژه‌ها

سیستم‌های کشاورزی

ارزیابی پایداری

تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی فازی

شاخص تجمیعی

شهرستان پاکدشت

موضوعات

سایر موارد

عنوان مقاله English

Assessing the Sustainability of Agricultural Systems Using an Aggregated Index in Pakdasht Township

نویسندگان English

Nasrin Baghbani ¹

Jafar Kambouzia ²

Abdul Majid Mahdavi Damghani ²

Romina Sayahnia ³

¹ PhD Student of Agroecology, Research Institute of Environmental Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

² Associate Professor, Agroecology Department, Environmental Sciences Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

³ Assistant Professor, Environmental Planning and Design Department, Environmental Sciences Research Institute, Shahid Behesh University, Tehran, Iran

چکیده English

Agricultural systems in hot and dry regions are evolving at a high speed. In order to adapt to water scarcity, farmers have turned to new methods based on greenhouse cultivation. The long-term income, food security and adaptability of people in dry areas largely depend on the sustainability of these agricultural practices. In this context, it is very important to evaluate the level of sustainability of these cultivation systems. The present study tries to evaluate the sustainability of agricultural practices in the hot and dry region of Pakdasht township by defining an Aggregated Index (AGI) using four main indicators of stability, compatibility, productivity and equitability, and evaluates the main determining factors. For this purpose, a field study was conducted in three villages with different cultivation systems in Pakdasht township. Data were collected through structured questionnaires, focus group discussions, field observations, and secondary data. A comprehensive set of sub-indicators suitable for measuring the main indicators was identified. The main indicators and sub-indices were weighted using Fuzzy Analytic Hierarchy Process to measure the level of sustainability of the studied villages. Among the agricultural methods studied, Golzar village is the most sustainable, Karimabad and Eramboye villages are ranked next. The holistic and interdisciplinary approach used in this research has the potential of a useful framework for sustainability assessment and provides a useful summary of sustainability issues and problems. Therefore, the information obtained from this study has the potential to be used in formulating the policies of this part of the country.

کلیدواژه‌ها English

Agricultural systems

Sustainability assessment

Fuzzy Analytic Hierarchy Process

Aggregate Index

Pakdasht township

Abedin, M.A. & Shaw, R. 2013. Agriculture adaptation in coastal zone of Bangladesh. In R. Shaw, F. Mallick, and A. Islam (eds). Climate Change Adaptation Actions in Bangladesh. Springer, Japan, p. 207–225.

Altieri, M., Funes-Monzote, F. & Petersen, P. 2011. Agroecologically efficient agricultural systems for smallholder farmers: Contributions to food sovereignty. Agronomy for Sustainable Development. 32. 10.1007/s13593-011-0065-6.

Altieri, M., & Nicholls, C. 2012. Agroecology Scaling Up for Food Sovereignty and Resiliency. 10.1007/978-94-007-5449-2_1.

Awal, Md. & Khan, M. 2020. Global Warming and Sea Level Rising: Impact on Agriculture and Food Security in Southern Coastal Region of Bangladesh. Asian Journal of Geographical Research. 3. 9-36. 10.9734/AJGR/2020/v3i330107.

Azad, A.K., Jensen, K.R., & Lin, C.K. 2009. Coastal aquacul- ture development in Bangladesh: Unsustainable and sustainable experiences. Environmental Management 44(4): 800–809.

Bahadori, M., Zarifian, Sh., Kohestani, H. & Kalantari, Kh. 2018. Identifying environmental sustainability indicators of small-scale family farming using the fuzzy Delphi method, Journal of Agricultural Knowledge and Sustainable Production, Volume: 28(2) (In Persian).

Caitlin, A., Peterson, Valerie T. Eviner, Amélie C.M. Gaudin. 2018. Ways forward for resilience research in agroecosystems, Agricultural Systems, Volume 162, Pages 19-27, ISSN 0308-521X., https://doi.org/ 10.1016/j.agsy.2018.01.011

Conway, Gordon R. 1986. Agroecosystem analysis, Agricultural Administration, Volume 20, Issue 1, Pages 31-55.

Dadashian, M., Dashti, Q., Hayati, B. A. & Ghahramanzadeh, M. Q. 2015. Combined application of Analytic Hierarchy Process and TOPSIS technique in determining the weight value of criteria and assessing agricultural sustainability (Case study: selected cities of East Azerbaijan province). Agricultural Knowledge and Sustainable Production, Volume 25, Issue 1, Pages 145-157. (In Persian).

FAO. 2012. Sustainability Assessment of Food and Agriculture Systems (SAFA) Guidelines. Natural Resources Management

Folke, C., Carpenter, S., Elmqvist, Th., Gunderson, L., Holling, C. S. & Walker, B. 2002. "Resilience and Sustainable Development: Building Adaptive Capacity in a World of Transformations," AMBIO: A Journal of the Human Environment 31(5), 437-440.

Habibi, A., Sarafarazi, A. & Izadiar, p. 2014. Fuzzy Multi-Criteria Decision Making, Katibeh Gil Publications. (In Persian).

Hayati, D., Ranjbar, Z., & Karami, E. 2011. Measuring agri- cultural sustainability. In E. Lichtfouse (ed.). Biodiversity, Biofuels, Agroforestry and Conservation Agriculture. Springer, Netherlands. p. 73–100.

Rodríguez Sousa, Antonio & Parra-López, Carlos & Sayadi, Samir & Barandica, Jesús & Rescia, Alejandro. 2020. A multifunctional assessment of integrated and ecological farming in olive agroecosystems in southwestern Spain using the Analytic Hierarchy Process. Ecological Economics. 173. 106658. 10.1016/j.ecolecon.2020.106658.

Vallejo, Franco., & Salazar Villarreal, Myriam., Gómez, Libia & Giraldo Díaz, Reinaldo. 2020. Sustainability of agroecosystems in a Rural Reserve Area of Pradera, Valle del Cauca, Colombia. Environmental and Sustainability Indicators. 7. 100040. 10.1016/j.indic.2020.100040.

Van Cauwenbergh, N., Biala, K., Bielders, C., Brouckaert, V., Franchois, L., Garcia Cidad, V., & Peeters, A. 2007. SAFE—A hierarchical framework for assessing the sustain- ability of agricultural systems. Agriculture, Ecosystems & Environment 120(2):229–242.

VanLoon, G.W., Patil, S.G., & Hugar, L.B. 2005. Agricultural Sustainability: Strategies for Assessment. SAGE Publications, New Delhi.