ارزیابی اثرات محیط‌زیستی اکوتوریسم در مناطق حفاظت شده

نوع مقاله: مقاله ترویجی

نویسندگان

1 هیات علمی دانشکده محیط زیست

2 دانشجو

3 استادیار، محیط ‌زیست طبیعی و تنوع زیستی، دانشکده محیط زیست

4 دانشیار، گروه جنگل‌داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران

چکیده

اکوتوریسم یک واقعیت انکارناپذیر از زندگی مدرن به شمار می‌‌آید، که می‌‌تواند آثار مثبت و منفی زیادی بر روی محیط‌زیست برجای بگذارد. امروزه پارک‌‌ها و مناطق حفاظت‌‌شده، کانونی برای اجرای فعالیت‌‌ها‌‌ی تفرجی محسوب می‌‌شوند و با وجود محدودیتی که درون ساختار تفرج و گردشگری اعمال می‌‌شود، اما بیشتر شبکه راه‌‌ها، گذرگاه‌‌ها، جاده‌‌ها، نگهبانی‌‌ها، اردوگاه‌‌ها و سایر تسهیلات هر یک دارای اثراتی هستند. اکوتوریسم بیشتر اثرات مستقیمی بر روی خاک، پوشش گیاهی، حیات‌وحش، منابع آبی، کیفیت هوا، سروصدا، وضعیت اجتماعی، اقتصادی، تغییرکاربری و پوشش زمین در بر دارد. با توجه به نیاز روزافـزون انـسان بـه طبیعـت و گردشگری و اثرات نامطلوب استفاده‌‌ی بیش از حد بر محیط‌‌زیست، لازم است که فرایند ارزیابی اثرات محیط‌‌زیستی(1) در تعیین اثرات بالقوه گردشگری در مناطق حفاظت‌‌شده به کار گرفته شود. این تحقیق با هدف بررسی اثرات ‌‌محیط‌‌زیستی حاصل از توسعه‌‌ گردشگری در مناطق حفاظت‌‌شده تهیه و تنظیم گشته است، که به عنوان یک نتیجه کلی می‌‌توان گفت، گردشگری و بازدید از مناطق بکر و حفاظت شده، بدون در نظر داشتن ظرفیت برد اکولوژیکی، ممکن است سبب فشردگی و فرسایش خاک، کاهش پوشش گیاهی، آشفتگی حیات‌وحش و غیره شود. سرانجام این روند، به کاهش ارزش‌‌های حفاظتی، تقاضا و رضایتمندی گردشگران منتهی می‌‌شود. بنابراین گردشگری در مناطق حفاظت شده هم به عنوان یک تهدید و هم به عنوان فرصتی برای حفظ  طولانی مدت گونه‌‌ها و این مناطق تلقی می‌‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Environmental impact assessment of ecotourism in protected areas

چکیده [English]

Environmental Impact Assessment of Ecotourism in
Protected Areas
 
 
 
1Shirani Sarmazeh, N.; 2*Jahani, A.; 3Goshtasb Meigooni, H.; 4Etemad, V.
 
 
1 M.Sc. Student of land use planning, Natural Environment and Biodiversity
Department, College of Environment
2 Assist. Prof. of Natural Environment and Biodiversity Department, College of Environment
3 Assoc. Prof. of Natural Environment and Biodiversity Department, College of Environment
4 Assoc. Prof. of Forestry Department, College of Natural Resources, University of Tehran
 
 
 
 
Abstract
Ecotourism is an undeniable fact of modern life, which can have positive and negative effects on the environment. Today, parks and protected areas are hub for recreational activities, and despite the limitations that are applied on these activities, tracks, trails, roads, lookouts, fixed campsites and other types of accommodation generate negative impacts on the environment. Ecotourism have often direct impacts on soil, vegetation, wildlife, water resources, air quality, noise, social and economic aspects, land use change and land cover. According to the needs of human to nature and tourism and the undesirable effects of over-exploitation on the environment, tourism environmental impact assessment is necessary for protected areas. This study aimed to assess the environmental impacts of tourism development in protected areas. We can say that, tourism and visit of the pristine and protected areas, without attention to the ecological carrying capacity, can cause soil compaction and erosion, loss of vegetation, wildlife disturbance and so on. Eventually this process, leads to reduce the conservation values, and satisfaction of the tourists demands. Hence, tourism in protected areas is both a threat and an opportunity to the long-term conservation of the species and areas.
 
 
 
 
 
Keywords: ecotourism; protected areas; environmental impact assessment, recreation, tourism
 
 
 
 
 
 
 
 

*Corresponding author                                                                                       Email: Ajahani@ut.ac.ir                              

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ecotourism
  • protected areas
  • environmental impact assessment, recreation, tourism

امیرحاجلو، ا.؛ تولایی، س.؛ زنگانه، ا. و زنگانه، ا. 1392. ارزیابی و الویت‌‌بندی اثرات گردشگری در سطح ملی با استفاده از تکنیک Topsis. فصلنامه برنامه ریزی منطقه‌‌ای، سال سوم، شماره 10.

بخشی، م.؛ نمیرانیان، م.؛ مخدوم، م. و زاهدی، ق. 1391. کاربرد مدلسازی فازی برای ارزیابی اثرات تفرج بر وزن مخصوص ظاهری خاک (مطالعه موردی: پارک جنگلی نور). مجله جنگل ایران، انجمن جنگلبانی ایران، سال پنجم، شماره 1.

حجازی، ج.؛ زارعی، ر. و گودرزی، م. 1390. بررسی و ارزیابی اثرات جغرافیایی و زیست محیطی گردشگری با استفاده از مدل   AHP  (نمونه موردی: تالاب بین المللی شادگان). فصلنامه علمی- پژوهشی تالاب/ دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز.

خالق‌‌پناه، ر. و جهانی، ع. 1396. شناسایی عوامل موثر بر رضایتمندی گردشگران عمومی و مناطق گردشگری محور کرج-چالوس. نشریه محیط زیست طبیعی، 70(1): 65-76.

رضایی، ر.؛ حسینی، م.؛ رنجبران، پ. و صفا، ل. 1390. ارزیابی اثرات منفی توسعه گردشگری در روستا ابیانه استان اصفهان با استفاده از مدل تحلیل عاملی. فصل‌‌نامه فضای جغرافیای گردشگری: زمستان، دوره اول، شماره یک.

زرقی، ا.؛ حسین، م.؛ اجتهاد، ح. و ملتی، ف. 1388. اثر اکوتوریسم بر تنوع زیستی گونه‌‌های گیاهی در پارک پارک ملی تندوره. مجله زیست شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار، دوره 4، شماره3.

شیرانی سرمازه، ن.؛ جهانی، ع.؛ گشتاسب، ح. و اعتماد، و. 1396.ارزیابی اثرات اکولوژیک تفرج بر کیفیت خاک و پوشش گیاهی در مناطق تحت حفاظت  )مطالعة موردی: پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو(. نشریه محیط زیست طبیعی، 70(4): 881-891.

شیرمحمدی، ا.؛ جهانی، ع.؛ اعتماد، و.؛ ضرغام، ن. و مخدوم، م. 1395. ارزیابی اثرهای محیط‌زیستی توسعه بر منطقه حفاظت شده کرکس با استفاده از مدل تخریب. پژوهش‌های محیط‌زیست، 7(14): 91-102.

قدمی، م. 1390. ارزیابی و تدوین استراتژی مقصد در چارچوب توسعه پایدار گردشگری، نمونه مورد مطالعه: کلان شهر مشهد. مطالعات و پژوهش‌‌های شهری و منطقه‌‌ای. سال سوم، شماره نهم.

قربانی‌‌نیا ، ز.؛ نیک زاد، و. و صالحی، ا. 1394. ارزیابی اثرات زیست محیطی پروژه های گردشگری (مطالعه‌ی موردی: منطقه گردشگری اوان). برنامه ریزی و توسعه گردشگری، 4(13): 147-167.

کاظمی، م.؛ اسماعیلی، م. و بیگی فیروزی، ا. 1391. تدوین و اولویت بندی استراتژی های مناسب توسعه گردشگری پایدار(مطالعه موردی: استان لرستان). مطالعات مدیریت گردشگری، 7(19): 69-89.

گلن، ک. ١٣٩٠. اثرات جهانگردی، گردآوری و ترجمه محمدرضا گوهری، تهران: دریچه نو. موسسه آموزش عالی مازیار.

Aguiló, E.; Barros, V.; García, M.A. & Rosselló, J. 2004. Las actitudes de los residentes en Baleares frente al turism.

Akis, S.; Peristianis, N. & Warner, J. 1996. Residents' attitudes to tourism development: The case of Cyprus. Tourism Management, 17(7).

Andereck, K.L.; Valentine, K.M.; Knopf, R.C. & Vogt, C.A. 2005. Residents' perceptions of community tourism impacts. Annals of Tourism Research, 32(4).

Andres-Abellan, M.; Del alamo, J.B.; Landete-Castillejos, T.; Lopez-Serrano, F.R.; Garcia-Morote, F.A. & Del Cerro-Barja, A. 2005. IMPACTS OF VISITORS ON SOIL AND VEGETATION OF THE RECREATIONAL AREA “NACIMIENTO DEL RÍO MUNDO” (CASTILLA-LA MANCHA, SPAIN). Environmental Monitoring and Assessment, 101 (1–3): 55–67.

Ballantyne, M. & Pickering, C.M. 2012. Ecotourism as a threatening process for wildorchids. J. Ecotourism 11.    

Ballantyne, M.; Gudes, O. & Pickering, C.M. 2014. Visitor trails are an important cause of fragmentation in endangered urban forests. Landsc. Urban Plan. 130.

Balmford, A.; Beresford, J.; Green, J.; Naidoo, R.; Walpole, M. & Manica, A. 2009. A Global Perspective on Trends in Nature-Based Tourism. PLOS Biology Journal, 3(3): 12-24.

Benfield, J.A.; Taff, B.D.; Newman, P. &Smyth, J. 2014. Natural Sound Facilitates Mood Recovery. Ecopsychology, 6(3): 110-141.

Bjork, P. 2000. Ecotourism from a conceptual perspective, an extended definition of a unique tourism form. International Journal of Tourism Research, 2(3).

Boori, B.; Voženílek, V. & Choudhary, K. 2015. The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science. Remote Sensing and Space Sciences, 18(1): 17-26.

Buckley, R. 2004. Impacts of ecotourism on birds. In: Buckley, R. (Ed.), Environmental Impacts of Ecotourism. CAB International, Cambridge.

Bujosa, A. & Rosselló, J. 2007. Modelling environmental attitudes toward tourism. Tourism Management, 28.

Cole, D.N. 2004. Impacts of hiking and camping on soils and vegetation: a review. In: Buckley, R. (Ed.), Environmental Impacts of Ecotourism. CABI Publishing, New York.

Cordell, H.K. 2008. The Latest on Trends in NATURE-BASED OUTDOOR RECREATION. FOREST HISTORY TODAY. 1-7.

D'Antonio, A.; Monz, C.; Newman, P.; Lawson, S. & Taff, D. 2013. Enhancing the utility of visitor impact assessment in parks and protected areas: A combined social–ecological approach. Journal of Environmental Management, 124: 72-81.

Department of Primary Industries, Water and Environment (DPIWE), 2005. Managing Phytophthora cinnamomi.

Dyer, P.; Gursoyb, D.; Sharmaa, B. & Cartera, J. 2007. Structural modeling of resident perceptions of tourism and associated development on the Sunshine Coast, Australia. Tourism Management, 28(2): 409-422.

Eagles, P.F.J. & McCool, S.F. 2002. Tourism in national parks and protected areas: Planning and Management. New York: CABI.

Eagles, P.F.J. 2014. Fiscal implications of moving to tourism finance for parks: Ontario provincial parks. Managing Leisure, 19 (1), 1-17

Gallet, S., Rozé, F. 2002. Long-term effects of trampling on Atlantic Heathland in Brittany (France): resilience and tolerance in relation to season and meteorological conditions. Biol. Conserv. 103

Gossling, S. & Hall, C.M. 2006. “Uncertainties in Predicting Tourists Flows Under Scenarios of Climate Change”.

Green, R. & Higginbottom, K. 2001. The Negative Effects of Wildlife Tourism on Wildlife. Wildlife Tourism Report Series No.5.

Hammitt, W.E.; Cole, D.N. & Monz, C.A. 2015. Wild land Recreation: Ecology and Management. John Wiley & Sons, Hoboken.

Haralambopoulos, N. & Pizam, A. 1996. Perceived impacts of tourism: The case of Samos. Annals of Tourism Research.

Hayward, M.W. & Hayward, G.J. 2009. The impact of tourists on lion Panthera leo behaviour, stress and energetics, Acta Theriologica, 54(3): 219-224.

Hernández-Morcillo, M.; Plieninger. T. & Bieling, C. 2013. An empirical review of cultural ecosystem service indicators. Ecological Indicators, 29: 434-444.

Jahani, A.; Feghhi, J.; Makhdoum, M.; & Mahmoud, O. 2016. Optimized forest degradation model (OFDM): an environmental decision support system for environmental impact assessment using an artificial neural network, Journal of Environmental Planning and Management, 59(2), 222-244.

King, B.; Pizam, A. & Milman, A. 1993. Social impacts of tourism: Host perceptions. Annals of Tourism Research, 20(4).

Korca, P. 1996. Resident attitudes toward tourism impacts. Annals of Tourism Research, 23(3).

Leung, Y.F. 2012. Recreation ecology  research in Asia's protrcted area: Redefining impact? Journal for Nature Conservation 20.

Leung, Y.-F.; Spenceley, A.; Hvenegaard, G. & Buckley, R. 2015. Tourism and Visitor Management in Protected Areas: Guidelines Towards Sustainability.

Li, M.; Zheng, F. & Zhang, J. 2003. Discuss on environment protection in ecotourism. Protection Forest Science and Technology 3, 33e35 (in Chinese).

Liddle, M. J. 1997. Recreation ecology: The ecological impact of outdoor recreation andecotourism. London: Chapman and Hall.

Liley, D. & Sutherland, W.J. 2007. Predicting the population consequences of human disturbance for ringed plovers Charadrius hiaticula: a game theory approach.

Madsen, J.; Ingunn, T. & Eide, N.E. 2009. Effects of disturbance on geese in Svalbard: implications for regulating increasing tourism. Polar Research, 28(3): 376-389.

Manning, R.E.; Lawson, S.; Newman, P.; Halo, J. & Monz, C. 2014. Sustainable Transportation in the National Parks: From Acadia to Zion. University Press of New England, Hannover, NH.

Manfredo, M.J.; Yuan, S.M. & McGuire, F.A. 1992. The Influence of Attitude Accessibility on Attitude-Behavior Relationships: Implications for Recreation Research. Journal of Leisure Research, 24(2): 121-141.

Maslo, B.; Burger, J. & Handel, S.N. 2012. Modeling foraging behavior of piping plovers to evaluate habitat restoration success. Wildlife management, 76(1):181-188.

Materechera, S.A.; Dexter, A.R.; Alston, A.M. 1991. Penetration of very strong soils by seedling roots of different plant species.  Plant and Soil 135

McGehee, N. & Andereck, K. 2004. Factors predicting rural residents' support of tourism. Journal of Travel Research, 43(2).

Monz, C. A.; Cole, D. N.; Leung, Y.-F. & Marion, J. L. 2010. Sustaining visitor use in protected areas: Future opportunities in recreation ecology research based onthe USA experience. Environmental Management.

Monz, C.; D'Antonio, A.; Lawson, S.; Barbe, J. & Newman. P. 2015.The ecological implications of visitor transportation in parks and protected areas: Examples from research in US National Parks. Journal of Transport Geography 51.

Monz, C.A.; Pickering, C.M. & Hadwen, W.L. 2013. Recent advances in recreation ecology and the implications of different relationships between recreation use and ecological impacts.

Newsome, D.; Milewski, A.; Phillips, N.; & Annear, R. 2010. Effects of Horse Riding on National Parks and Other Natural Ecosystems in Australia: Implications for Management. Journal of Ecotourism. 52-74.

Newsome, D.; Moore, S.A. & Dowling, R.K. 2013. Natural Area Tourism: Ecology, Impacts, and Management, second ed. Channel View Publications, Bristol, UK.

Pang, S. 2004. Some environmental problems and countermeasures in developing ecotourism in China. Environmental Protection .

Paul, F. J.; Eagles, S.; McCool, F.; Christopher, D.; Haynes, A. & Series Editor, Ph. 2002. Sustainable Tourism in Protected Areas; Guidelines for Planning and Management. Commission.

Pickering, C.M. & Hill, W. 2007. Impact of recreation and  tourism on plant biodiversity and vegetation in protected area in Australia. Jornal of Environmental Management (85).

Piñeiro, A.; Barja, I. Silván, G. & Carlos, G. 2012. Effects of tourist pressure and reproduction on physiological stress response in wildcats: management implications for species conservation, Wildlife Research 39(6) 532-539.

Spanou, S.; Tsegenidi, K. & Georgiadis, Th. 2012. Perception of Visitors’ Environmental Impacts of Ecotourism: A case study in the Valley of Butterflies protected area, Rhodes Island, Greece. International journal of environmental research, 6(1): 245-258.

Thiel, D.; Jenni-Eiermann, S.; Braunisch, V.; Palme, R. & Jenni, L. 2008. Ski tourism affects habitat use and evokes a physiological stress response in capercaillie Tetrao urogallus: a new methodological approach. Journal of Applied Ecology 45.

Tyser, R.W. & Worley, C.A. 1992. Alien Flora in Grasslands Adjacent to Road and Trail Corridors in Glacier National Park, Montana (U.S.A.). Conservation Biology. 6(2): 253-262.

Wang, H. & Weng, G. 2003. Economics analysis of overload of tourism environmental capacity. Geography and Geo-Information Science 19, (in Chinese).

Whinam, J.; Chilcott, N. & Bergstrom, D.M. 2005. Sub ant arctic hitchhikers: expeditioners as vectors for the introduction of alien organisms. Biological Conservation 121.

Xie, T.; Zhong, L. & Tang, Z. 2009. A case study on Dongjiang Lake resort: the influence of tourism on socio-culture in migration community. Resources & Industries 11 (4).

YuKsek, T. 2009. Effect of visitor Activities on surface soil Environmental conditions and Aboveground Herbaceous Biomass in Ayder Natural park.

Zhang, C.; Fyall, A.; Zheng, Y., et al., 2014. Heritage and tourism conflict withinWorld Heritage sites in China: a longitudinal study.

Zhong, L.; Deng, J.; Song, Z.; & Ding, P. 2011. Research on environmental impacts of tourism in China: Progress and prospect. Journal of Environmental Management, 92(11): 2972-2983.