اولویت‌بندی تأثیرعوامل اکولوژیکی برگزینش گونه‌های مناسب برای منظرسازی درمناطق خشک-مطالعه موردی: درهگاهان تفت

نوع مقاله: مقاله ترویجی

نویسندگان

1 فارغ التحصیل دانشگاه یزد

2 استادیار دانشگاه یزد

3 استادیار دانشگاه اردکان

چکیده

امروزه در برنامه‌های توسعه فضای سبز شهری یکی از بخش‌های مهم، انتخاب و پیشنهاد گونه‌های گیاهی مناسب است. این مساله به خصوص در مناطق خشک و نیمه‌خشک که به‌ صورت طبیعی در آن‌ها جنگل وجود نداشته و ایجاد فضاهای سبز به‌طورکلی به‌صورت مصنوعی است و تحت شرایط خاص و مراقبت‌های ویژه ایجاد می‌شود اهمیت دوچندانی دارد. از آن جا که در این مناطق معمولاً محدودیت آب وجود دارد توجه به گونه‌های بومی در ایجاد فضای سبز این مناطق در امر منظرسازی بسیار مهم است. در این تحقیق با استفاده از تکمیل پرسشنامه‌هایی در این زمینه که در اختیار کارشناسان مجرب (اداره منابع‌طبیعی و اساتید دانشکده منابع‌طبیعی یزد) قرار گرفت، به بررسی 8 گونه مناسب منظرسازی در پارک جنگلی درّه گاهان تفت (بنه، بادام‌کوهی، سرو خمره‌ای، زبان گنجشک، اقاقیا، سنجد، توت، کاج تهران) که با توجه به شرایط اکولوژیکی و نظر کارشناسان انتخاب شدند با استفاده از نرم‌افزار Expert Choice پرداخته شد و مقایسه زوجی بین گونه‌ها و تأثیر عوامل اکولوژیکی بر این گونه‌ها مورد بررسی قرار گرفت. هدف از این مطالعه بررسی اهمیت چهار عامل اکولوژیکی دوره خشکی، شیب، جهت و عمق خاک، بر کاشت و رشد گونه‌های مناسب منظرسازی و فضای سبز است. نتایج این بررسی نشان از برتری عامل اکولوژیکی دوره خشکی نسبت به عوامل عمق خاک، جهت و شیب در تعیین گونه انتخابی، و همچنین اولویت بالای گونه‌های بومی بادام‌کوهی و بنه نسبت به دیگرگونه‌ها است تا با اصول صحیح و بررسی تأثیر این عوامل اکولوژیکی در این مناطق به انتخاب صحیح در بحث گونه‌های مناسب در این منطقه پرداخت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Prioritizing the influence of ecological factors on the selection suitable species for landscaping in arid land ( Case study: Dare Gahan Taft)

نویسنده [English]

  • fereshteh jozi 1
چکیده [English]

Prioritizing the Influence of Ecological Factors on the Selection of Suitable Species for Landscaping in Arid Areas
(Case Study: Dare Gahan Taft)
 
 
 
1*Jozi, F., 2Irannezhad Parizi, M. H.; 3Tazeh, M.; 4Mousavi, M.
 
1Master Student, Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Yazd University
2Assist. Prof. Department of Environment, Faculty of Natural Resources, Yazd University
3Assist. Prof. Department of Arid land Management, Ardakan University
4 Master Student, Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Yazd University
 
 
 
Abstract
When developing urban green spaces, selecting and recommending suitable vegetation species is a crucial step. This is especially so in arid and semiarid areas where there are no forest or naturally occurring green spaces and the artificially created green cover requires especial attention. In arid and semi-arid land areas there is usually water restrictions and so it is important to choose native species for landscaping. In this study, using questionnaires completed by the experts, we studied the priority of eight species suitable for landscaping in Dareh Gahan forest park of Taft, using expert choice software. The aim was to evaluate the importance of four ecological factors including drought period, slope, aspect and soil depth on the growth of the suitable landscaping species. The results show the higher importance of drought period compared to other factors in determining the species of choice, as well as high-priority of native species (Amygdalus scoparia and Pistacia atlantica). We also need good practice in establishing the selected species in the area.
 
 
 
 
 
 
 
Keywords: Arid land; Landscaping; Xeriscape; Urban forestry; Native species.
 
 
 
 
 
 
 
 

*Corresponding author                                                                  Email: Fereshteh.jozi@yahoo.com

کلیدواژه‌ها [English]

  • (Arid land)
  • (Landscaping)
  • (Xeriscape)
  • (Urban forestry)
  • (Native species)

آذانی، م.؛ عبدیان راد، م.؛ ملکی، م. 1388. برنامه‌ریزی فضای سبزشهری با تأکید بر مناطق خشک جنوب ایران. مجله علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، 10(31): 1-26.

آذرنیوند، ح.؛ و چاهوکی، م، ع.1388. معرفی برخی گونه‌های گیاهی مقاوم به خشکی برای منظرسازی حاشیه بزرگراه‌های استان تهران، همایش آبخیزداری شهری، تهران، شهرداری تهران، مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران.

پورمجیدیان، م.ر.؛ جلیلوند، ح.؛ فلاح، ا.؛ عظیمی، آ.؛ و پارساخو، آ. 1388. وضعیت سازگاری جنگلکاری سنجد و زبان گنجشک و تأثیر ادافیکی آن‌ها در شمال غربی شهرستان تبریز. مجله پژوهش های علوم و فناوری چوب و جنگل، 16(3): 23-41.

اسدالهی، ط. و طالبی، ک. 1386. ارزش و کاربرد گیاهان در منظرسازی فضاهای گرم و خشک. مجموعه مقالات سومین همایش ملی فضای سبز و منظر شهری. ویژه نامه شماره 24. ماهنامه شهرداری‌ها.

اسدی، ت.؛ راوی پور، م.؛ مشعل، م. 1389. استفاده از گیاهان مقاوم به خشکی و سطوح آبگیر باران جهت منظر سازی جاده‌ها و بزرگراه‌ها(مطالعه جاده بندرعباس – میناب استان هرمزگان)، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا، صفحات 56-70.

الوانی‌نژاد، س. 1378. بررسی عوامل مؤثر بر پراکنش گونه بادام کوهی(A. scoparia) در دو منطقه مختلف استان فارس. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه منابع طبیعی تربیت مدرس، 144 ص.

برتوسکی، ت. 1378. طراحی فضای سبز برای طراحان حرفه‌ای، ترجمه: جعفرنیا. س، خسروشاهی. س، صفایی خرم. م، چاپ اول، 514 ص.

ترابیان، ی. 1378. بررسی پراکنش بادام و نیازهای اکولوژیک آن در استان خراسان. به راهنمایی خسرو ثاقب طالبی با مشاوره استاد مشاور: محبوبه خاتم ساز. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات. 135 ص.

توکلی‌نکو، ح.؛ میدانی، ع.؛ ادنانی، م.؛ و ثاقب طالبی، خ. 1390. بررسی رویشگاه‌های بادامک در استان قم به منظور دستیابی به عوامل اصلی اکولوژیک در ظهور آن. فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات جنگل و صنوبر ایران. 19(4): 523-542.

جانی‌قربان، م. 1390. استفاده از گونه‌های بومی در ایجاد فضای سبز با تأکید بر موارد کاربرد آن‌ها، مقالات کامل نخستین همایش باغ گیاه شناسی ملی ایران،آبان 1390، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، باغ گیاهشناسی ملی ایران.

جزیره ای، م.ح. 1380. جنگلکاری در خشک بوم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 452ص.

جوزی، ع.؛ و مرادی مجد، ن. 1391. ارزشیابی توان رویشگاه بوالحسن دزفول جهت کشت انار به روش تصمیم گیری چند شاخصه. نشریه کشاورزی و تولید پایدار. 22(1): 25-40.

خواجه‌زاده، م.ر.؛ و دوانی، د. 1389. اهمیت تنوع گونه‌ای در فضای سبز شهری، محل انتشار: همایش ملی تنوع زیستی و تاثیر آن بر کشاورزی و محیط زیست، 8ص.

روانبخش، ه.؛ و مروی مهاجر، م.ر. 1385. بررسی اکولوژیک جوامع درختی و درختچه‌ای در نیمرخ جنوبی البرز مرکزی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

روحانی، غ. 1371. طراحی باغ و احداث فضای سبز، انتشارات فرهنگ جامع، تهران. 186ص.

کرد، ب. 1383. بررسی کمی و کیفی جنگلکاری پارک طبیعت پردیسان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی- دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، 108 ص.

سالاریان، ع.؛ متاجی، ا.؛ و ایران منش، ی. 1387. بررسی نیاز رویشگاهی گونة بادامک Amygdalus scoparia Spach. در جنگل‌های زاگرس(مطالعه موردی رویشگاه کره بس استان چهار محال و بختیاری)، فصلنامة علمی پژوهشی تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، 16(4): 528-542.

شبان، م.؛ و عباسی، س. 1387. انتخاب گونه‌های مقاوم به خشکی راه حلی برای مقابله با بحران کم آبی در مناطق خشک و نیمه خشک (مطالعه موردی منطقه آباده). دومین همایش منطقه ای منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، ارسنجان.

شبان، م.؛ خواجه الدین، س. ج. ؛کریم‌زاده، ح. ر.1386.عنوان بررسی مقاومت به خشکی تعدادی از گونه‌های درختی و درختچه ای جهت احیا مناطق خشک و نیمه خشک،مجله علمی-پژوهشی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران ،1(2): 63-58

شبان، م.؛ خواجه الدین، س. ج.؛ کریم زاده، ح. ر.؛ و پناهپور، ا. 1388. بررسی مقاومت به خشکی گونه‌های چوبی مناسب برای توسعه فضای سبز اصفهان، مجله پژوهش در علوم کشاورزی، 5(1): 57-67.

فاطمی‌طلب، ر. 1384. مقایسه الگوی استقرار در توده‌های مختلف و اثر آن‌ها بر روی شاخص‌های کمی و کیفی دو گونه اقاقیا و زبان گنجشک (مطالعه موردی: شهر تهران). پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی- دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، 131 ص.

قدسی‌پور، ح. .138. فرآیند تحلیل سلسله مراتبی(AHP). انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک تهران). چاپ پنجم. 220ص.

کنشلو، ه.1380. جنگلکاری در مناطق خشک، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع.516ص.

متاجی، ا.؛ اخوان، ر.؛ و آقاخانی، س. 1385. ارزیابی میزان موفقیت جنگلکاری با گونه‌های پهن برگ در شهر اراک. فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیات جنگل و صنوبر ایران. 14(3): 359-338.

مجنونیان، ه.1374. مباحثی پیرامون پارک‌ها؛ فضای سبز و تفرجگاه‌ها، تهران، سازمان پارک‌ها و فضای سبز تهران ،251صفحه.

محمدی گلرنگ، ب. 1384. معرف گونه‌های گیاهی مقاوم به کم آبی برای منظرسازی بزرگراه، بلوارها و جاده‌ها، مجله خشکی و خشکسالی ،شماره (15).

مصدق، ا. 1375. جنگلشناسی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران. 481ص.

میربادین، ع. 1373. بررسی علل ضعف فیزیولوژیک کاج تهران پارک چیتگر. مجله پژوهش و سازندگی،شماره (20): 34-54.

نجفی‌فر، ع. 1384. انتخاب گونه‌های جنگلی بر اساس توان اکولوژیکی واحدهای جنگلکاری در ناحیه رویشی زاگرسی. مطالعه موردی حوزه آبخیز سراب دره شهر استان ایلام. پژوه و سازندگی در منابع طبیعی، شماره (75): 28-36.

Acer, C. & Var, M. 2001. A study on the adaptationd of some natural ground cover plants and on their implications in landscape architecure in the ecological conditions of Trabzon. Turkish Journal of Agriculature and Forestry, 25: 235-245.

Asadollahi, T. & Talebi, Q. 2008. Value and application of plants in landscaping of warm and dry regions. The 3rd National Congress on Urban Landscape and Green space. Kish Island, Iran, 23-24 February. 332-341pp.

Assimacopolous, D. 2005. An integrated Decision Support System for Evaluation of Water Management Strategies. Journal of Water Practice & Technology, 11(1):15-32

Aczel, J. & Saaty, T. 1983. Procedure for synthesizing Ratio judjements. Journal of mathematical psychology, 27:93-102.

Boisseau, W. 1996. Kronenbilder mit Nadel-und Blattverlust prozenten. Erich Muller, EAFV, 98 p.

Brzuszek, R. F. & Harkess, R. L . 2009. Green Industry Survey of Native Plant Marketing in the Southeastern United States, HortTechnology, 19 (1): 168-172.

Chandler, J. W. 1982. Growing Christmas Trees in Texas. Ithaca, Ny: Cornell University, Cornell Agricultural Experiment Station. 15 pp.

Dastmalchi, M.; Gheisi, S.; & Sagheb-Talebi, Kh. 1998. Results of elimination and pioneer trials with tree species in West-Azarbeidjan province. Iranian J. Forest and Poplar Resea. 1: 1-34.

Dou, J.; Zhou, S. U. & XU, Z. F. 2004. Tropical native groundcover plants resources of southern Yunnan and their sustainable use in landscape. Journal of Zhejiang Forestry College 1: 54-61.

Fattahi, M. 1994. Thirteen year result of the western Oak forests enrich plan of Iran via import broad leaved and coniferous species. Research Institute of Forests and Rangelands. 85 pp.

Gloria E.; Helf and Joon, S.P.; Joan I.; Nassauer & Kosek, S. 2006. The economics of native plants in residential landscape designs. 78(3): 229–240.

Hall, A. 2004. Crop responses to environment. CRC Press, New York, 232 pp.

Hamzehpour, M. 1997. Experiment of the different species of broad leaved and coniferous. Final report of research plan in natural resources and livestock sciences center, Fars. 40 p.

Hamzehpour, M.; & Negahdarsaber. M. 2001. Elimination trail of broad leaved and needle leaved species. Iranian J. Forest and Poplar Resea, 6:125-157.

Jimfeng. Yue. 2002. Generrating Ranking Groups in Analytical Hierarchy process, sciences institut 2002 Anaual meeting Proceedings.

Maroufi, H.; Hashemi, M.; Fattahi, M.; Ghasriani, F.; & Dastmalchi, M. 1997. The pioneer experiment of the tree species under dry farming conditions in Sanandaj. Research Institute of Forests and Rangelands, 172:52pp.

Marinoni, O. 2004. Implementation of the Analytical Hierarchy Process with VBA in ArcGIS. Journal of Computers and Geosciences, 30(6): 637-646.

Razzag, A. 1986. The influence of site on afforestation success in Jordan. Gottinger Beitrage zur Land und Forstwirtschaft in den Tropen und Subtropen.

Saaty, TI. 1980. The Analytical Hierarchy Process: Planning Priority Setting Resource Allocation New York: Hillboook Co.

Spooner. P. 1979. Development of Australian highways and highway landscapinge. 6(3-4): 285-297.